Reklamverenler Derneği’nin reklamda toplumsal cinsiyet
eşitsizliğine yönelik çözümler üretme hedefiyle hayata geçirdiği ilk proje,
Bahçeşehir Üniversitesi Reklamcılık Bölümü işbirliğiyle gerçekleştirilen
“Türkiye’deki Effie Ödüllü Televizyon Reklamlarının 10 Yıllık Toplumsal
Cinsiyet Eşitliği Karnesi Araştırması” oldu. 2007 yılından bu yana Effie
Yarışması’nda ödül kazanmış toplam 489 televizyon reklamının incelendiği
araştırmanın sonuçları reklamlardaki temsillerin hala cinsiyet eşitliğinden
uzak olduğunu ortaya koydu.
Gerek dünyanın farklı ülkelerinde gerekse Türkiye’de
toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik umut verici gelişmeler yaşansa da kadın
ve erkek rolleri konusunda bazı kalıplar hala yerini koruyor. Bu durumun en
görünür olduğu kültürel ürünlerden biri de reklamlar olarak karşımıza çıkıyor.
Reklamverenler Derneği ve Bahçeşehir
Üniversitesi Reklamcılık Bölümü işbirliğiyle gerçekleşen ve Effie ödüllü
reklamları 10 senelik süreçte incelemesi açısından Türkiye’de bir ilk olma
özelliği taşıyan “Türkiye’deki Effie Ödüllü Televizyon Reklamlarının 10 Yıllık
Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Karnesi Araştırması”; algıları değiştiren ve sosyal
normları etkileyen en güçlü araçlardan biri olan reklamların hala yeterince
eşitlikçi bir yaklaşıma sahip olmadığını ortaya koyuyor.
Effie kazanmış 489 reklam analiz edildi
“Türkiye’deki Effie Ödüllü TV Reklamlarının 10 Yıllık
Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Karnesi” başlıklı araştırma, kadınlık ve erkekliğe
dair temsil biçimlerinin reklamda kendine ne şekilde yer bulduğunu masaya
yatırıyor. Koordinatörlüğü Bahçeşehir Üniversitesi İletişim Fakültesi
Reklamcılık Bölümü öğretim üyeleri Dr. Gül Şener ve Dr. eda Öztürk tarafından
yürütülen çalışma kapsamında, 2007-2018 yılları arasındaki 9 Effie
Yarışması’nda ödül kazanmış toplam 489 televizyon reklamı analiz edildi.
Çalışan kadınlar dahi işyerinde gösterilmiyor
Araştırmaya göre ana karakterlerin yüzde 65’i erkek, yüzde
35’inin kadın olduğu görülüyor. Cinsiyet temsillerindeki en keskin eşitsizlik
dış ses kullanımında göze çarpıyor. Reklamda erkek dış ses oranı yüzde 89 iken
kadın dış ses oranı sadece yüzde 10. Araştırmaya göre geçtiğimiz 10 yılda bu
oranlarda kayda değer bir farklılık yaşanmadığı da ortaya çıktı.
Araştırma sonuçları reklamlarda evli olarak resmedilen kadın
ana karakterlerin oranının erkeklere göre iki kat daha fazla olduğunu
gösteriyor. Evli kadın ana karakterlerin oranı yüzde 44 iken, erkek ana
karakterlerde bu oranın yüzde 23 olduğu belirlendi. Benzer bir dengesizlik de kadın ve erkeğin baskın olarak resmedildiği yerlerde
görülüyor. Kadın ana karakterlerin yüzde 43’ü ev ortamında gösterilirken sadece
yüzde 10’u işyerinde tasvir ediliyor.
Reklamlar hayatın gerçeklerini yansıtmıyor
Reklamverenler Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Pura, “Reklam,
algıları değiştirmek ve cinsiyet eşitsizliğini dönüştürmek adına en güçlü
kaynaktır. Türkiye'deki her bir haneye reklamlarıyla ulaşan, sektörün önde
gelen reklam verenlerini temsil eden bir dernek olarak bu alanda topluma katkı
sağlamak amacıyla projemizi başlattık. Öncelikle Kasım 2017'de toplumsal
cinsiyet eşitliğini geliştirmeye yönelik çalışmaları hayata geçirmek üzere bir
Reklamda Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Yürütme Kurulu oluşturduk. Reklamlardaki
dönüşümün bayrağını biz taşıyacağız ve diğer alanlardaki çabalara da destek
olacağız” diye konuştu.
Reklamverenler Derneği olarak önceliklerinin reklamverenler
ve yaratıcı ajanslar için reklamlarda eşitsizliği üreten cinsiyet temsillerinin
önüne geçilmesi konusunda ilkeler oluşturmak olduğunun altını çizen Pura,
“Yakın zamanda çok daha güçlü rollerde kadınlar görüyoruz, ev işi yapan,
çocuğuyla ilgilenen, özür dileyen ya da ağlayan erkekler görmeye başladık. Ne
kadınları ne de erkekleri tek bir kalıba sıkıştırmak zaten mümkün değil. Zaten
hayatın gerçeği de bu. Araştırmaya göre söyleyebiliriz ki reklamlar hayatın
gerçeklerini yansıtmıyor. Kadın - erkek ayrımı yapmadan tüm cinsiyetlerin
nasıl temsil edildiği, nasıl gösterildiği, belirli klişe kalıpları üretip
üretmediği ve olumlu rol modeller olarak gösterilip gösterilmediği bizim için
bu konudaki başarı göstergeleri olacak. Gerek iletişim sektörünün paydaşlarını
bir araya getiren Reklamda Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Platformu gerekse
yürüttüğümüz diğer önemli projeler ile toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik
çözümler üretmeye devam edeceğiz” dedi.
