Gıda, beslenme ve sağlık konularında geliştirdiği projelerle
toplum sağlığının geleceği için çalışan Sabri Ülker Vakfı’nın çocukların
gelişiminin ebeveynleri tarafından kolayca takip edilmesini sağlamak amacıyla
sunduğu igrow uygulaması, yenilenen web sitesinde otizm ve beslenme konusunu
masaya yatırıyor. “Otizmli çocuklarda beslenme nasıl bir oynuyor, nelere dikkat
etmeli” gibi soruların yanıtları bilimsel veriler ışığında dikkate sunuluyor.
Sağlıklı yaşam bilincinin gelişmesine katkı sağlamak,
toplumu beslenme ve sağlık alanlarında bilimsel ve güvenilir bilgiyle
aydınlatmak üzere birçok önemli projeyi hayata geçiren Sabri Ülker Vakfı’nın
ebeveynlerin çocuklarının sağlıklı gelişimini takip edebilmesi için sunduğu
iGrow, yenilenen yüzü ve ele aldığı birçok konuyla anne babalara rehber oluyor.
Ebeveynlere güvenilir ve bilimsel bir bilgi kaynağı sunan iGrow, bu kez
çocukların yaşamının ilk yıllarında ortaya çıkabilen, sosyal beceriler,
davranışlar, konuşma ve iletişim zorluklarıyla kendini gösterebilen, karmaşık
bir sorun olan otizm konusunda merak edilen sorulara yanıt veriyor.
Otizmin çocuktan çocuğa farklılık gösteren belirtileri, çok
küçük yaşlarda ortaya çıkabiliyor. Bu çocuklarda genel olarak iletişim ve
konuşmada yaşıtlarına göre gerilik gözleniyor ve otizm tanısı çeşitli gelişim
testleri uygulanarak koyuluyor. Erken tanı ve uygun eğitimle çocuklarda, otizm
belirtileri büyük oranda kontrol altına alınabiliyor, gelişimde büyük ilerleme
kaydedilebiliyor ve hatta ergenlik döneminde bu çocukların yaşıtlarından farkı
kalmıyor.
Otizmin tedavisi çocuktan çocuğa farklılık gösterebilir
Yapılan araştırmalar, temel nedeni kesin olarak bilinmeyen
otizmin, genetik temelli olabildiğini ve çevresel etmenlerin de bu sorunun
ortaya çıkmasında rol oynayabildiğini gösteriyor. Anne ve babanın geç yaşta
çocuk sahibi olması, bebeğin düşük doğum ağırlığıyla dünyaya gelmesi, annenin
gebelik sırasında virüse maruz kalması veya ilaç kullanması, ailede otizm
öyküsü ve cinsiyetin erkek olması gibi etmenler otizm için risk
oluşturabiliyor. Otizmin tedavisi çocukların yaşadığı zorlukları azaltarak yeni
beceriler geliştirmesine yardımcı oluyor. Bu nedenle tanı sonrasında mümkün
olan en kısa sürede tedaviye başlanması gerekiyor. Otizmli çocukların
karşılaştığı zorluklar farklı olabileceğinden tek bir tedavi yaklaşımı da bulunmuyor.
Farklı eğitimler, terapi ve tedavi yaklaşımları uygulanıyor ve bu yöntemlere
her geçen gün yenileri ekleniyor.
Otizm ve beslenme ilişkisi
Beslenme ve diyet uygulamaları, otizmde tek başına bir
tedavi yaklaşımı olarak değerlendirilmese de otizmin semptomlarını azaltmaya
yardımcı olabilir, çocukların ideal büyüme ve gelişmeleri için de çok
önemlidir. Aynı zamanda beyin-bağırsak arasındaki iletişimin otizmin
gelişmesinde rol oynayabildiğine dair veriler mevcuttur. Beslenme otizm
semptomlarını azaltabildiği gibi otizm semptomları da çocuğun beslenme düzenini
olumsuz etkileyebilir. Otizmli çocuklar yiyeceklerin tadına, kokusuna, rengine
ve dokusuna duyarlı olabilir ve bu nedenle bazı besinleri yemeyi reddedebilir.
Odaklanma problemi yaşayan çocuklar sofrada uzun süre oturmakta ve yemek
yemekte zorlanabilir. Eğer yeterli besin ve sıvı tüketmezlerse kabızlık gibi
sindirim sorunları görülebilir. İlaç tedavisi, iştahı dolayısıyla besin
tüketimini etkileyebilir.
Otizmli çocuklarda, semptomları azaltabildiği ileri sürülen
çeşitli diyet uygulamaları da günümüzde sıkça tartışılıyor. Ancak henüz bu
konuda kesin ve kanıta dayalı veriler bulunmuyor. Bu diyetlerden bazıları şöyle
sıralanıyor:
Glüten/kazein diyeti: Semptomları azaltmak için
diyetten glüten ve kazeini çıkarma yaklaşımını uygulayanlar mevcuttur. Glüten
buğday, çavdar ve arpada, kazein ise sütte bulunan bir proteindir. Otizmli
çocuklarda bağırsak geçirgenliğinin artabileceği, bunun bir sonucu olarak glüten
ve kazein parçalarının kan dolaşımıyla beyin ve merkezi sinir sistemini
etkileyebileceği ileri sürülmektedir. Ancak süt ve süt ürünlerinde bulunan
kazeinin diyetten çıkarılması, kalsiyum ve fosfor gibi mikro besin öğesi
yetersizliğine, glütenin diyetten çıkarılması ise B grubu vitaminlerle posa
alımında yetersizliğe neden olabilir. Kesin bilimsel bir kanıt olmamasına
rağmen böyle bir diyet tedavisi uygulanacaksa mutlaka bir beslenme uzmanı
eşliğinde yürütülmeli ve gerekli vitamin mineral destekleri alınmalıdır.
Prebiyotik-probiyotik takviyesi: Probiyotikler yeterli
miktarda alındığında sindirim sistemi sağlığını destekleyen ve bağışık
sistemini güçlendiren canlı mikroorganizmalardır. Prebiyotikler ise
probiyotiklerin gelişmesini veya aktivitesini arttıran ve sindirilemeyen besin
bileşenleridir. Otizmli çocuklarda sindirim sistemi sorunları sık
görülebildiğinden bağırsak sağlığını desteklemek için probiyotik takviyesi
kullanılabilir.
Besin takviyeleri: Otizmli çocuklar, sofrada yemeğe
odaklanamama, besin seçiciliği ve sindirim sorunları nedeniyle yetersiz
beslenme riski taşıyabilir ve bu çocuklarda besin öğesi yetersizlikleri
görülebilir. Bunun önüne geçmek için A, C, B6, folik asit, B12 vitaminleri ile
diğer mineraller ve omega-3 yağ asitleri takviyeleri doktor önerisiyle ve
kontrolünde kullanılabilir. Özellikle beyin gelişimi ve bilişsel işlevler
üzerine etkileri nedeniyle, otizmde Omega-3 yağ asitlerinin kullanımı merak
edilmektedir. Omega-3 yağ asitleri gibi esansiyel yağ asitlerinin yetersizliği,
öğrenme güçlüğü ve davranış sorunlarının şiddetini arttırabilir. Haftada iki
kez yağlı balık tüketimi omega-3 yağ asitleri alımını destekler, eğer yeterli
balık tüketimi yoksa omega-3 takviyeleri kullanımı konusunda doktora
danışılabilir.
Gıda katkı maddeleri otizme neden olur mu?
Son zamanlarda gıda katkı maddelerinin çocuklarda otizme yol
açabileceğine yönelik bir inanış vardır. Özellikle kandaki glutamat ve aspartat
seviyelerindeki artışın bilişsel işlevleri olumsuz etkileyebildiğini ileri
süren çalışmalar bulunsa da gıda katkı maddelerinin otizm ile ilişkisini
gösteren kanıta dayalı bilimsel veriler mevcut değildir.
iGrow çocuk beslenmesiyle ilgili herkese hitap ediyor
Türkiye’nin çocuk beslenmesi ve gelişimini takip etmeye
yönelik ilk mobil uygulaması olan iGrow, igrow.sabriulkerfoundation.org adresinden
ulaşılan internet sitesinde Annelere Tavsiyeler, Bebek ve Çocuk Beslenmesi,
Renkli ve Dengeli Tarifler, Annelerin Merak Ettikleri ve Anneler Soruyor
başlıkları altında ebeveynlere önemli bilgiler veriyor. Çocuk beslenmesi
üzerine ilgili olan tüm bireylere çocuklarının büyüme ve gelişimini Dünya
Sağlık Örgütü standartlarına uygun şekilde takip edebilme imkanını sağlayan
iGrow, internet sitesinde “Anne Adayları, Gebeler ve Emziren Annelere Özel
Beslenme Tavsiyeleri” , “Ek Besinlere Geçiş, Bebek ve Oyun Çocuklarının
Beslenmesi Konusunda Annelere Tavsiyeler”, “Okul Çağı Çocuk ve Adolesan
Beslenmesi Konusunda Annelere Tavsiyeler” adlı 3 yeni kitabına da online olarak
sunuyor.
