19. yüzyıldan itibaren bu izin sayesinde gayrimüslim cemaatlerin okulları artarken, yabancı devletler de Osmanlı topraklarında okul açmak için yoğun çaba gösterdi. Bu devletlerden biri olan Almanya, 1888 yılında Bağdat Demiryolları yapımını üstlenerek Osmanlı’dan önemli ayrıcalıklar elde etti ve kendi çıkarlarını güvence altına almak amacıyla çeşitli eğitim kurumları açtı.
Alman misyonerleri, Maraş’ta özellikle Ermeni nüfusu hedef alarak siyasi, kültürel ve ekonomik nüfuzlarını artırmayı amaçladı. Bu doğrultuda şehirde okullar, eytamhaneler (yetimhaneler) ve hastaneler açıldı.
Maraş’ta Açılan Alman Okulları
Maraş’taki Alman okulları, “Deutschen Hilfsbundes für christliches Liebeswerk im Orient” adlı cemaat tarafından kuruldu. 1900 yılında Divanlı Mahallesi’nde erkek çocuklar için bir ibtidai mektep açıldı ve okulun ruhsatı 1909 yılında alındı. Gündüz eğitimi veren okulun 150 öğrencisi ve 3 öğretmeni vardı. Eğitim dili Osmanlıca ve Ermenice olarak belirlenmişti. Öğretmenlerden biri Tarsus Amerikan Koleji mezunu Ohannes Efendi’ydi.
Almanlar, erkek çocukları için ayrıca Alman Rüştiye-İdadi Erkek Mektebi’ni kurdu. Bu okul, Erkek Eytamhane bünyesinde rüştiye-idadi düzeyinde eğitim veriyordu. Öğretmenler çoğunlukla Ermeni ve İngilizdi. 1910 yılında kızlar için de Alman Rüştiye-İdadi Kız Mektebi açıldı. Zonbatanlı Mahallesi’ne taşınan okul, ibtidai, rüştiye ve idadi düzeylerinde gündüz eğitimi verdi. Matmazel Stokmann yönetiminde, Usana Günciyan, Deşgon Kocaoğlanyan, Husrevitoht Kilikyan ve Lusiya Çorbaciyan isimli Ermeni öğretmenler görev aldı. Eğitim süresi sekiz yıl olarak programlanmıştı.
Müfredat ve Eğitim Dili
Erkek ve kız okullarında aynı müfredat uygulanıyordu. 1913-1914 eğitim-öğretim yılında toplam 16 öğretmen ve 140 öğrenci bulunmaktaydı. Eğitim dili olarak Ermenice ve Osmanlıca birlikte kullanıldı. 1916 yılı itibarıyla okullarda görev yapan öğretmenlerin tamamı Ermeniydi.
Alman okullarından mezun olan öğrenciler, eğitim aldıkları okulları örnek alarak farklı bölgelerde yeni okullar açmaya çalıştı. Örneğin, 1911 yılında Maraş’taki Alman Kız Rüştiye-İdadi Mektebi’nden mezun olan iki kız, Zeytun Kazası’nda bir kız mektebi açmak için çalışmalar yürütmüş ve masraflarını Maraş’ta yaşayan Almanlar karşılamıştı.
Maraş’ta 1908-1911 yılları arasında Divanlı Mahallesi’nde açılan üç Alman okulu yaklaşık 100-150 Ermeni asıllı çocuğa eğitim verdi. Dersler Osmanlıca ve Ermenice ağırlıklı olup, Almanya’nın bölgedeki misyoner politikaları doğrultusunda Ermenilere yönelik bir eğitim sağlanmıştı. Ayrıca öğrenciler, Almanlara ait diğer kurumlarda, yetimhane, okul ve hastanelerde çalışarak mesleki deneyim kazandılar.
