Yoğun iş temposu, gerçekçi olmayan hedefler, iş yaşamında
yüksek talepler ve aşırı stres yükü tükenmişlik sendromu gibi ciddi bir duruma
dönüşebiliyor. Sabah uykulu ve dinlenmemiş kalkmak, giyinmeye ve kahvaltıya
isteksizlik, çalışmaya karşı hevessizlik, öfkeli, mutsuz, çaresiz hissetme gibi
belirtilerle kendini gösteren tükenmişlik sendromu, toplumda yaygınlaşan
psikolojik sorunların başında geliyor. memorial bahçelievler hastanesi Psikiyatri Bölümü'nden Prof. Dr. Ercan Abay, “10 Ekim Dünya Ruh Sağlığı Günü”
öncesinde tükenmişlik sendromu ile baş etmenin yolları hakkında bilgi verdi.
Çaresizlik nefrete dönüşüyor
Tükenmişlik sendromunda duygusal ve bedensel bitkinlik,
kişisel başarının azalması ve duyarsızlaşma olarak üç boyuttan
bahsedilmektedir. Gelişimi yavaş izlemektedir. İlk aşamada ağır iş yükü ile baş
edilmeye çalışılır ve iş, kişisel ihtiyaçların önüne geçer. İkinci aşamada
bedensel ve duygusal bitkinlik başlar. Yorgunluk, uykusuzluk, baş ağrısı gibi
bedensel yakınmalar başlar. İşlerin üstesinden gelmek zorlaşır. Üçüncü aşamada,
işe karşı duyarsızlık, kendini işe ait hissetmeme, işe karşı alaycı ve olumsuz
tutum sergileme gözlemlenir. Dördüncü aşamada ise çaresizlik, nefret duyguları
öne çıkar. Kişi kendinden ve başkalarından hoşlanmaz. Bedensel yakınmalar
artar. Dinlenmeye çalışsa da gevşeyemez.
Depresyon ile karıştırmayın
Genellikle tükenmişlik sendromu ile depresyon karıştırılır.
Her ikisinde de motivasyon ve zevk alma azalır ancak depresyonda olumsuz
duygular iş, aile, sosyal ilişkiler gibi tüm yaşam alanlarında kendini
gösterirken tükenmişlik sendromu sadece işle ilgilidir. İş şartları düzelirse
psikolojide de iyileşme olur.
İletişimsizlik sizi uçuruma sürüklemesin
Tükenmişlik sendromunu tetikleyen faktörler şöyle
sıralanmaktadır;
İş kontrolünün elde olmaması. İşe geliş-gidiş saatlerinin,
iş yükü ve yapılacak işlerin kararının kişinin elinde olmaması.
İşyerinde ilişkilerin bozuk olması, kişiler arası
huzursuzluk, baskıların olması.
Görev tanımının, beklenti ve sorumlulukların belirsizliği.
Kendi etik anlayışınızın iş yeri etik anlayışıyla uyumlu
olmaması.
Zamanla yarışarak işi yetiştirme kaygısının olması. Kaygı
altında odaklanmak için daha fazla enerji harcamak zorunda kalmak.
Çevreden yeterince destek almamak. İşyerinde veya özel
hayatta gerekli sosyal desteği alamamak, yaşanan stresi, çatışmaları, olumsuz
duyguları paylaşamamak.
Ev hanımları da risk altında
Ev kadınları dahil bütün çalışanlarda görülebilmektedir. İş
ve özel hayatı arasında sağlıklı denge kuramayan, herkesin işine koşan, monoton
işi olan, yaptığı işte kontrolü olmadığını düşünenler risk altındadır.
Başkalarına hizmet veren mesleklerde, özellikle sağlık ve eğitim çalışanlarında
sık görülmektedir.
Kendiliğinden geçmiyor
İlk evrelerde çok çalışmanın iyi bir şey olduğu
sanılmaktadır. Bu nedenle dinlenmeye zaman ayrılmaz. Bu tempo uzun sürerse
bedensel ve ruhsal çöküntü oluşabilmektedir. Müdahale edilmezse, yorgunluk,
uykusuzluk, kaygı bozuklukları, depresyon, alkol bağımlılığı, kalp
hastalıkları, obezite, bağışıklık sisteminin zayıflaması ve buna bağlı
hastalıklar görülebilmektedir.
Spordan vazgeçmeyin, kendinize hobi edinin
Tükenmişlik sendromundan korunmak için dikkate alınacak
öneriler şöyle sıralanmaktadır;
1. Hayatınızın önceliklerini belirleyin. Bu öncelik; aile olabilir, sağlık
olabilir, arkadaşlar ve sosyal çevre olabilir. Örneğin, önceliğiniz aile ise,
uzun süre çalışıp yorgun eve gelmek, ailenize zaman ayıramamak bir süre sonra
işe karşı kızgınlığa ve bıkkınlığa neden olur. Önem verdiğiniz etkinliklere
mümkün olduğunca zaman ayırın, her akşam aileniz ile yemek yiyin. Onlarla zaman
geçirerek asıl yapmak istediğiniz şeyi yapmanın verdiği doyum, huzursuzluk ve
kızgınlığı azaltır.
2. Tükenmişliğinizin nedenini belirleyin. Bu neden iş
yoğunluğu olabilir, çalışma saatleri olabilir, kişilerle çatışmalar olabilir,
destek alamamak olabilir. Bu nedeni belirlemek ve kabullenmek problemin
çözümünde atılacak ilk adımdır.
3. Sorun kaynağı belirledikten sonra, çözüm için patronunuz veya iş
arkadaşlarınızla konuşun. Duyguları paylaşmanın ve sosyal desteğin, olumsuz
duygularla baş etmede faydası araştırmalarla gösterilmiştir.
4. Gün içinde kısa aralar verin.
5. Ailenizle, arkadaşlarınızla vakit geçirin.
6. İşin size uygun olup olmadığını gerçekçi olarak değerlendirin. Uygun
olmadığını düşünüyorsanız alternatifler arayın. Severek yapabileceğiniz, ilgi
alanınıza daha uygun bir işte çalışıp çalışamayacağınızı araştırın.
7. Spor yapın. İnsanlar yoğun olduklarında ilk vazgeçtikleri şey spordur, oysa
düzenli spor stresle başa çıkmanızı kolaylaştırır. Akşam yürüyüşüne
çıktığınızda faydalarını hemen görürsünüz, ertesi gün bedeniniz ve ruhunuz
dinlenmiş olur.
8. Yeterli miktarda, en az 7-8 saat uyuyun.
9. Hafta sonlarını dinlenmeye ayırın.
10. Sağlıklı beslenin. Bol sebze ve meyve tüketin. Yoğun çalışma temposu
beslenme düzenini bozar.
11. Kitap okumak, örgü örmek, resim yapmak gibi
sakinleştirici hobiler edinin
