İstanbul Okan
Üniversitesi Hastanesi Başhekimi Radyasyon Onkolojisi Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi
Tayfun Hancılar, radyoterapi gören hastalarda beslenmeyi açıkladı!
Radyoterapi ya da daha bilinen adıyla “ışın tedavisi”, tüm
kanser hastalarının yüzde 60’ına hastalıklarının bir döneminde uygulanan bir
tedavi yöntemidir. Son yıllarda radyoterapi cihazlarında sağlanan teknolojik
ilerleme ile sağlıklı dokuda ciddi koruma sağlanabiliyorsa da, radyoterapi
esnasında dikkat edilmesi gerekli noktalar vardır.
Baş-boyun bölgesinden
radyoterapi alan hastalarda beslenme:
Baş-boyun bölgesi, yerleşimli tümörler nedeni ile
radyoterapi uygulanan hastaların ilk dikkat etmeleri gereken nokta; radyoterapi
sonrası diş ile ilgili cerrahi girişimler uzun bir süre yapılamadığı için
radyoterapi başlamadan, bir diş hekimi tarafından kontrol edilerek diş ile
ilgili girişimlerin tamamlanması gerekliliğidir. Ağız hijyeni bozuk hastalarda
radyoterapi esnasında, yan etkiler daha çok görüldüğü için diş fırçalama ve diş
eti bakımları önemlidir. Dikkat edilmesi gerekenler:
* Günde üç kez yemek sonrası diş fırçalanmalı, bir su
bardağına bir kaşık toz karbonat konularak ağız içinde dolaştırılarak (yutmadan)
gargara günde üç kez uygulanmalıdır.
* Günde en az 2 litre sıvı tüketmek gereklidir. Öncelikle su
ya da asitli olmayan içecekler uygun olacaktır.
* Radyoterapi esnasında soğuk ya da sıcaktan kaçınmak,
içecek ve yiyecekleri “ılık” tüketmek önemlidir.
* Sigara ve alkol kesinlikle tüketilmemelidir.
* Mümkün olduğunca yumuşak kıvamlı sebze yemekleri tercih
edilmelidir, et ve balık tüketimi protein desteği açısından çok faydalıdır,
yutma güçlüğü olan kişilerin eti haşladıktan sonra çok ince ayıklayıp çorba
haline getirerek tüketmeleri daha kolay olacaktır.
* Yapılan bir çalışmada radyoterapi gören hastalarda
“Karadut Pekmezi” kullanımının ağız içinde oluşan mukozitleri yüzde 38 oranında
azalttığı belirlenmiştir.
* Tüm çabalara rağmen beslenme güçlüğü varsa, sıvı olarak
doktorunuzun vereceği beslenme ürünleri kullanılabilir. Özellikle “Glutamin”
adı verilen aminoasitin toz halinde olan formu gerek protein desteği,
gerekliyse de ağız içi yaraları azaltması nedeni ile rahatlıkla kullanılabilir.
Akciğer kanseri
nedeni ile radyoterapi uygulanan hastalarda beslenme:
* Nefes borusu ve yemek borusu birbirine komşu olduğu için
radyoterapi uygulanan akciğer kanserli hastalarda genellikle; tedavinin 2 veya
3. haftasında yutma güçlüğü, yutkunurken takılma hissi ve yemek esnasında
boğazda ağrı görülmektedir.
* Özellikle radyoterapi ile eş zamanlı kemoterapi uygulanan
hastalarda, bu yan etkiler daha fazla görülmektedir. Bu nedenle radyoterapi
hastalarında yutması rahat olan ılık çorbalar (sebzeleri haşlayıp kaşık ya da
el blender ile ezerek veya eti haşlayıp ince ayıklayıp çorba haline
getirilebilir)
* Yiyecek ve içecekler sıcak ya da soğuk olmamalı ve mutlaka
“ılık” olmalı.
* Proteinden zengin yiyeceklerle beslenmek önemli olduğu
için balık, tavuk, et mutlaka tüketilmelidir. Tahıllı yiyeceklerin yanı sıra
içerdiği yüksek protein nedeniyle yumurta beyazı, haşlama yoluyla bol miktarda
tüketilebilir.
* Günde 2 litre sıvı (su ya da asitsiz içecekler)
tüketilmelidir.
* Reflü nedeni ile yemek borusu tahriş olasılığı
artabileceği için yemek saati mutlaka uykudan 3 saat önce olmalıdır ve yemekten
sonra hasta en az 30 dakika dik oturmalıdır.
* Tedavi esnasında iştahsızlık görülme olasılığı yüksek
olduğu için acıkmayı beklemeden sık ve az porsiyonlarla yemek gereklidir.
Meme kanseri nedeni
ile radyoterapi uygulanan hastalarda beslenme:
* Meme kanseri nedeni ile radyoterapi gören hastalarda, yan
etkiler elbette toraks ya da batın bölgesine radyoterapi gören kişilere göre daha
az olacaktır.
* En önemli yan etki; ciltte görülen döküntü ve
kızarıklıklar olduğu için cildin nem oranını yüksek tutmak gereklidir. Bu
nedenle radyoterapi esnasında meme kanserli hastalar en az 2 litre sıvıyı
düzenli almak zorundadır.
* Yüksek protein içeren tavuk, balık, etin yanı sıra bal
pekmez gibi rahat tüketilebilen enerji veren gıdalar tercih edilmelidir.
* Yoğurt, kefir, probiyotikli ürünler bol miktarda
tüketilebilir.
Bağırsak kanseri (kolon ve rektum) nedeni ile radyoterapi
uygulanan hastalarda beslenme:
Kolorektal kanser nedeni ile radyoterapi uygulanan
hastalarda bağırsak alışkanlıkları değişiklikler gösterir. Radyoterapi ve
kemoterapi tedavi alanına giren ince bağırsaklar nedeni ile sıklıkla ishal
gözlemlenir. Bu nedenle; az yağlı bulgur pilavı ya da tam buğday makarna,
haşlanmış patates, az yağlı tavuk eti ya da kırmızı et tüketilebilir. Muz,
elma, havuç tüketmek gerek ishali önleme gerekse de vitamin desteği için
önemlidir. Tahıllı yiyeceklerde tedavi esnasında güvenle kullanılabilir. İştah
azalması ya da ağız tadında bozulma nedeni ile sık ama küçük porsiyonlar
beslenme için daha uygundur. Kefir ve probiyotik tüketmek bağırsak florasını
olumlu etkilediği için önerilir.
