Kahramanmaraş'ın köklü mesleklerinden biri olan dericilik (debbağlık) hakkında kapsamlı bilgiler sunmaktadır. Metinde öne çıkan noktalar şunlardır:
- Tarihi Gelişim:
- Maraş'ta dericiliğin gelişiminde Osmanlı'ya giden gelinlerin çeyizindeki deri ürünlerinin beğenilmesi önemli rol oynamıştır.
- 1563 yılında Maraş'ın vergilerinin %63'ünü boyahane ve debbağhaneler oluşturmaktaydı.
- 1897'de 45 dükkânda 110 kişi çalışırken, 1910'da 170 tabakhane bulunmaktaydı.
- I. Dünya Savaşı öncesinde şehir merkezinde 33 derihanede 70 bin sığır/manda ve 130 bin koyun/keçi derisi işlenmekteydi.
- 1935'te Ulu Cami ile Arasa Cami arasında 40 tabakhane, 1944'te Ulu Cami'den tren istasyonuna kadar 55-60 dükkân bulunmaktaydı.
- 1964'te tabakhaneler Orta Hal'den istasyon yanına, 1986'da ise Adana yolu üzerindeki Erkenez Çayı batısına taşınmıştır.
- 1990 sonrası suni derinin yaygınlaşması sektöre büyük zarar vermiştir.
- Günümüzde Tabakhane ve Hacı Mustafa Çiftliği Mahallelerinde sadece üç iş yeri ve 10 usta kalmıştır.
- Maraş Tabakhanesinin Özellikleri: Tamamen el işçiliğine dayanmaktadır.
- Kullanılan Araç ve Gereçler: Deri işleme çukurları (elbeşte), işleme dolabı (kumlama dolabı), et alma makinesi, askı, deri kesim bıçağı/makinesi, deri tıraş makinesi, falçata, filo bıçağı, kılıç demiri, kirde taşı, makas, pay demiri/tahtası, sama, sıkıcak, tıraş bıçağı, kırklık, kazan, mala gibi çeşitli aletler kullanılmaktadır.
- Kullanılan Malzemeler (Eskiden ve Şimdi): Önceleri alefî, iç yağı, kiremit, palamut kabuğu tozu, sumak (tetiri), zırnık, sama (kuş/köpek pisliği), soğuk su, kireç, kül, nar, somak ekşisi yaprağı gibi doğal malzemeler kullanılırken, günümüzde kimyasal ilaçlar tercih edilmektedir.
- Deri İşleme Aşamaları: Detaylı bir şekilde anlatılan bu aşamalar, derinin havuza atılmasından kurutulmasına, yağlanmasına, boyanmasına ve parlatılmasına kadar yaklaşık 2-3 ay süren uzun bir süreci kapsamaktadır.
- İşlenmiş Deri Çeşitleri ve Kullanım Alanları: İşleme şekillerine göre "teladin, tirşe, sahtiyan, güderi, ak deri, meşin" gibi isimler alan deriler, ayakkabıcı, köşker, yemenici, saraç, eyerci, semerci, kedeneci, hamutçu gibi meslek erbabı tarafından alınmaktadır. Nadiren davulcular için özel deriler de satılmaktadır. Şaplı deri giyimde kullanılmaz, saraç ve semerciler tarafından tercih edilir. Koyun ve sığır derisinden yapılan semer, koşum ve hamutların hayvan yaralarındaki mikropları çektiğine inanılmaktadır.
- Günümüzdeki Deri Ustaları (Tespit Edilebilenler): Abdullah Açıksarı, Ahmet Karafilik (iki farklı kişi), Alaaddin Akpolat, Ali Yeşilbayrak (iki farklı kişi), Cafer Açıksarı, Durdu Babaoğlu, Erzurumlu Ali (?), Hanefi Açıksarı (iki farklı kişi), Kestek Hacı Osman (?), Mehmet Açıksarı (iki farklı kişi), Mehmet Beşçocuk, Mehmet Karafilik, Mehmet Nafer Yeşilbayrak, Nati (?), Osman Kauçuk, Osman Onbaşı, Osman Pişirici, Ökkeş Usta (?), Ömer Yeşilbayrak, Tiyeklioğlu (?), Yaşar Açıksarı, Yaşar Meşinci gibi ustaların isimleri belirtilmektedir.
Bu metin, Maraş dericiliğinin zengin tarihini, geleneksel üretim yöntemlerini, kullanılan araç gereçleri, malzemeleri, işleme aşamalarını, deri çeşitlerini, kullanım alanlarını ve günümüzdeki durumunu kapsamlı bir şekilde aktararak önemli bir kültürel mirasa ışık tutmaktadır.
