Hamilelikte, doğum sırasında ya da doğum sonrasında yaşanan
sorunlara bağlı olarak bir ya da daha fazla gelişimsel alanda nörolojik açıdan
gerilik görülebilecek bebeklere ‘riskli bebek’ deniyor. Riskli bebeklerin
önemli bir bölümünü erken doğan (prematüre) bebekler oluştururken, bir kısmını
düşük kilolu doğum, kuvöz yatışı, zor doğum, oksijensiz kalma ve kanama gibi
özel durumlara sahip bebekler oluşturuyor.
Türkiye Spastik Çocuklar Vakfı – Cerebral Palsy Türkiye Aile
Danışma Merkezi Erken Müdahale Birimi Yetkilisi Fizyoterapist Arzu Yılmaz; “Prematüre
bebeklerin bazıları özel bir desteğe ihtiyaç duymazken bazıları desteğe ihtiyaç
duyabiliyor. Gelişim açısından risk taşıyan bebeklerin alabileceği bu özel
desteğe “Erken Müdahale Programı” deniyor. Bebeğin Erken Müdahale
Programına ihtiyacı olup olmadığına bebeği takip eden doktorlar karar
verir. Erken müdahale programı, gelişim açısından risk oluşturan bulguları
azaltmayı, bebeklerin ve çocukların gelişimsel potansiyellerine ulaşmalarına
yardımcı olmayı, onları ve ailelerini desteklemeyi amaçlar.” dedi.
“Riskli Bebeklerde Erken Müdahale Önemli”
Bebekler üç yaşına kadar bütün gelişim alanlarında (hareket,
zihinsel, dil, sosyal, duygusal ve fiziksel) gibi çok hızlı yol kat ediyor. Bu
dönemlerde kazanılan beceriler ise yaşamın diğer dönemlerin temelini
oluşturuyor. Gelişim açısından risk taşıyan bebekler erken müdahale programı sayesinde ihtiyaçları belirlenerek, temel becerileri kazanmalarına yönelik
destekleniyor.
“Ailelerin Soruna Erken Adapte Olması Bebeğin Gelişimini
Olumlu Yönde Etkiliyor”
Her alanda olduğu gibi riskli bebeklerde de erken tanılama
büyük önem taşıyor. Riskli bebeklerde gelişimsel bozukluklarının mümkün
olduğunca erken dönemde tespit edilmesi, uygun müdahale, rehabilitasyon ve
tedavi seçeneklerinin belirlenmesi ve desteğe başlanması için bebeklere
uygulanan gelişimsel değerlendirmelerle uzmanın deneyimi ve gözlemi çok önemlidir.
Yapılan değerlendirmeler bebek ve çocuğa özel, etkili bir tedavinin planlanması
ve uygulanmasına olanak sağlıyor. Erken Müdahale Programı, ailelerin bebeğine
en erken dönemde adapte olmalasını sağlarken, erken bilgilendirilmesi sayesinde
bebeğine göstereceği ilgiyi olumlu yönde artırır, bu da bebeğin hızlı
gelişimine katkı sağlıyor.
Erken müdahale uygulamaları hakkında bilgi veren Fizyoterapist
Arzu Yılmaz; “Bebekler için gelişim testleri yapılarak, bu testlerin sonuçları
klinik değerlendirmelerle birlikte ele alınıyor. Değerlendirme sonucuna göre
bebek/çocuğa özel program oluşturuluyor. Bu program, fiziksel, bilişsel,
iletişim ve sosyal/duygusal gelişim alanlarındaki seviye ve ihtiyaçlarına,
ebeveyn ve aile üyelerinin endişe ve önceliklerine göre değişiklik
gösterebiliyor. Kısaca bebek ve çocukların ihtiyaçlarına göre her çocuğa özel
bir program hazırlanıp uygulanır. Erken müdahale uygulamalarının başarılı
olabilmesi ve etkin bir şekilde uygulanabilmesi için aileyle iş birliği içinde
olmak gerekir” dedi.
Ne Zaman Bir Uzmana Başvurulmalı?
2 aylıkken;
Yüksek seslere tepki vermiyor, ellerini ağzına getirmiyor,
hareket eden nesneleri izlemiyor, yüzüne baktığınızda gülümsemiyorsa;
4 aylıkken;
Hareket eden nesneleri izlemiyor, insanlara gülümsemiyor,
başını tam tutamıyor, cıvıldama gibi veya değişik sesler çıkartmıyor, nesneleri
ağzına götürmüyor, ayakları sert zemine bastırıldığında ayakları ile kendini
itmiyor, gözlerini tek tek veya birlikte tüm yönlerde hareket ettirmekte
zorlanıyorsa;
6 aylıkken;
Yakın mesafedeki oyuncaklara uzanmaya çalışmıyor, ebeveyn
veya kendisi ile ilgilenen kişilere duygusal hiçbir tepki göstermiyor,
çevresindeki seslere tepki vermiyor, nesneleri ağzına getirmekte zorlanıyor,
bez bebek gibi çok gevşek görünüyor, ünlü sesli sesler (ah, eh, oh)
çıkartmıyor, herhangi bir yöne doğru yerde dönmüyor, kahkaha ile gülmüyor veya
bağırma gibi sesler çıkartmıyor, sert kasları ile sıkı görünüyorsa;
9 aylıkken;
Destekle ayaklarına yük vermiyor, yardımla oturamıyor,
konuşamıyor (mama, baba, dada gibi basit kelimeler), öne-arkaya sallanmayı
içeren oyunları oynamıyor, ismine tepki vermiyor, tanıdık kişileri fark ediyor
gibi görünmüyor, işaret ettiğiniz yöne doğru bakmıyor, oyuncakları elden ele
geçirmiyorsa;
1 yaşındayken;
Emeklemiyor, yardımla ayakta duramıyor, sakladığınızı
gördüğü nesneleri aramıyor, işaret parmağı ile gösterme yapmıyor, kafasını öne
arkaya veya yanlara sallama gibi jestleri öğrenmiyor, anne veya baba gibi tek
kelimeler söylemiyor, daha önce kazandığı becerileri kaybediyorsa;
18 aylıkken;
2 yaşındayken;
3 yaşındayken;
Başkalarına göstermek için nesneleri işaret etmiyor,
yürüyemiyor, tanıdık nesnelerin ne için olduğunu bilmiyor, başkalarını taklit
etmiyor, yeni kelimeler kazanmıyor, en az 6 kelimesi kullanmıyor, kendisine
bakan kişinin geldiğini veya gittiğini fark etmiyor veya aldırmıyor, daha önce
kazandığı becerileri kaybediyorsa;
Diş fırçası, tarak, çatal, kaşık gibi nesneler ile ne
yapacağını bilmiyor, hareket veya kelimeleri kopyalamıyor, basit komutları
yerine getirmiyor, 2 kelimeli cümle kurmuyor (“Süt iç” gibi), sürekli
yürümüyor, daha önce kazandığı becerileri kaybediyorsa;
Çok sık düşüyor ve basamaklarda zorlanıyor, salyası akıyor
veya konuşması net olarak anlaşılamıyor, basit oyuncakları oynayamıyor (basit
yap-boz, tokmak çevirme gibi), basit yönergeleri anlamıyor, cümleler kurarak
konuşmuyor, göz kontağı kurmuyor, -mış gibi oyunlar oynamıyor, başka çocuklar
veya oyuncaklar ile oynamıyorsa.
