Ebeveynlerin Perspektifinden Engellilik Odağında Türkiye'de Kapsayıcı Eğitim

Aksaray Merkez Mehmetçik İlkokulu’nda yaşanan üzücü olayın gerekçelerini de ortaya koyan “Ebeveynlerin Perspektifinden Engellilik Odağında Türkiye’de Kapsayıcı Eğitim” başlıklı araştırma sonuçlandı.

Araştırma, Sabancı Vakfı’nın desteğiyle tohum otizm vakfı ve İstanbul bilgi Üniversitesi Sosyoloji ve Eğitim Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (SEÇBİR) tarafından yürütülen Eğitimde Engelli Hakları: Okulda Birlikte, Hayatta Birlikte projesi kapsamında gerçekleştirildi. Yapılan kapsamlı araştırma, eğitimde karşılaşılan zorlukları vurguluyor ve bu süreçte ebeveynlerin yaklaşımlarının önemini net bir şekilde ortaya koyuyor.

Sabancı Vakfı’nın desteğiyle Tohum Otizm Vakfı ve İstanbul Bilgi Üniversitesi sosyoloji ve eğitim Çalışmaları uygulama ve araştırma merkezi (SEÇBİR) tarafından yürütülen Eğitimde Engelli Hakları: Okulda Birlikte, Hayatta Birlikte projesi kapsamında “Ebeveynlerin Perspektifinden Engellilik Odağında Türkiye’de Kapsayıcı Eğitim” araştırması gerçekleştirildi. Nitel ve nicel yöntemle gerçekleşen çalışma sonucunda ulaşılan çarpıcı sonuçlar; ebeveynlerin engellilik algısının bedensel ya da zihinsel engellilikle sınırlı olduğunu, ebeveynlerin algısında engelliliğin kapsamını tüm engel gruplarını kapsayacak biçimde genişletilmesi için farkındalık artırıcı çalışmalara ihtiyaç olduğunu gösteriyor.

 “Ebeveynlerin Perspektifinden Engellilik Odağında Türkiye’de Kapsayıcı Eğitim” araştırması, ilkokul düzeyindeki çocukların kapsayıcı eğitim deneyimini ebeveynlerin perspektifinden sunmak, ebeveynlerin kapsayıcı eğitim ve engellilik algısı ile bunun eğitimde kapsayıcılığın yaygınlaşmasına etkisini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirildi. Çalışma ayrıca engelli çocukların eğitim hayatındaki deneyimlerini, bu bağlamda velinin ve öğretmenin rolüne ve iş birliğine ilişkin mevcut ve potansiyel araç ve yöntemlerini ortaya koyma hedefini de taşıyor. Eğitimde Kapsayıcılık Tutum Anketi’nin sonuçları; nicel açıdan ebeveynlerin hem kendileri hem de çocukları için var olan eğitim ihtiyacını karşılamakta zorlandığını gösteriyor. Bu anket, ebeveynlerin kendilerini geliştirme, ihtiyaçlarını fark etme ve engelli çocukların eğitime katılımına dair kapsayıcı tutumlar edinme noktasının güçlendirilmesinin önemli olduğunu da çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor.

Çalışma, ebeveynlerin engelliliğe, engelli çocuklara ve genel olarak çocuklara ilişkin algılarının ve hak temelli yaklaşımın güçlendirilmesinin öneminin altını çiziyor. Nitel çalışma; engelliliğe ve çocuklara ilişkin bakış açılarını sorgulama ve mevcut algılarını daha olumlu ve hak temelli bir yere taşımanın yanında ebeveynlerin engelliliğe, engellilik türlerine, kaynaştırma eğitimine, özel eğitime ve eğitimde kapsayıcılığa ilişkin bilgi ve farkındalıklarını artırmaya dair ihtiyacı vurguluyor.

Araştırma sonuçları ebeveynlerin engelliliğe ilişkin algısının tüm engellilik gruplarını kapsayacak şekilde genişletilmesinin; “engelliliği aşağı görme”, “ceza gibi algılama”, “engelli olmadığı için şükretme” veya “engellilere yönelik acıma ve koruma temelli yaklaşımlar”ın dönüştürülmesinin önemini işaret ediyor. Araştırma, çoğu kez tüm çocukların bir arada eğitim almasına taraf olduklarını belirten ebeveynler arasında; “engelliliği aşağı görme”, “ceza gibi algılama”, “engelli olmadığı için şükretme” veya “engellilere yönelik acıma, yardım ve koruma temelli yaklaşımlar”ın oldukça yaygın olduğunu ortaya koyuyor.

 “Aksaray’da yaşanan bu üzücü olay, maalesef zaman zaman yaşanan kronik bir sorun”

Aksaray Merkez Mehmetçik İlkokulu’nda bir grup velinin, otizmli öğrencilerin sınıflarının kapatılmasını talep etmesi ve ardından okul çıkış saatinde bir araya gelerek, otizmli öğrencileri yuhalaması, tüm toplumda bir tepkiyle karşılandı. Yaşanan bu üzücü olayın, maalesef zaman zaman farklı okullarda da yaşanan ve mutlak giderilmesi gereken kronik bir sorun olduğunu belirten Tohum Otizm Vakfı Başkanı Mine Narin, konuyla ilgili şu açıklamaları yaptı:

 “Kaliteli eğitime erişim her çocuğun anayasal hakkıdır. Otizmde ise eğitim haktan da öte, otizmin tek çaresi, tek ilacı konumundadır. Otizmli çocuklar, ancak eğitim ile topluma kazandırılabilir, bağımsız bireyler olarak hayatlarını sürdürebilirler. Ülkemizde otizmli çocukların kaliteli eğitime erişimindeki en önemli sorunlardan biri, okullardaki diğer çocukların ebeveynlerinin engelleyici tutumlarıdır. Özellikle tüm çocukların kaynaşarak eğitime katılımlarının sağlanması ve engellilikle ilgili önyargıların kırılmasında velilerin tutumu çok önemlidir. Her birey gibi otizmli bireylerin eğitimden yararlanma hakkı; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda ve 5378 sayılı Engelliler Hakkındaki Kanun’da açıkça belirtilmiş ve güvence altına alınmıştır.

Engelli çocukların hakları olan bu eğitimi, en az kısıtlayıcı ortamlarda, diğer bir deyişle bütünleştirme eğitimi olarak, genel okullarda yeterli akranları ile birlikte almaları esastır. Bununla ilgili olarak da devletimiz kaynaştırma eğitimini yasal ve yönetsel düzenlemeler (1997 yılında yayımlanan 573 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında “Kaynaştırma Uygulamaları Sistemi”) ile güvence altına almıştır. Dolayısıyla yeterli çocuklarımızın ve ebeveynlerinin, bu çocukların farklılıklarını bir değer olarak görmelerini ve onlara merhamet ya da korku ile yaklaşmamalarını sağlamak hepimizin görevidir. Aksaray’da yaşanan üzücü olayların bir daha tekrar etmemesi için; otizmli çocukların toplumda kabul görmelerini sağlamamız, okullarda ve hayatın içinde maruz kaldıkları ayrımcılığa hep birlikte dur dememiz gerekir. Tohum Otizm Vakfı olarak her çocuğun eğitim hakkından eşit şekilde yararlanması için hak temelli yaklaşımı ve kapsayıcı eğitimi destekliyoruz. Yaşanan bu üzücü ve ötekileştirici olay karşısında ilgili bakanlıklarımızı gereken tedbirleri almaya ve toplumumuzu otizmlilerin farkında ve onların yanında olmaya davet ederiz.”

Bunları Biliyor musunuz?

•Otizmin tek tedavisinin ERKEN TANI ile YOĞUN, SÜREKLİ EĞİTİM olduğunu BİLİYOR MUSUNUZ?

•Günümüzde her 59 ÇOCUKTAN 1’inin otizm riski ile dünyaya geldiğini ve otizmin görülme sıklığının çok büyük bir hızla arttığını BİLİYOR MUSUNUZ?

•Dünyada her 20 DAKİKADA 1 çocuğun otizm tanısı aldığını BİLİYOR MUSUNUZ?

•Otizmin erkek çocuklarda, kızlardan 5 KAT FAZLA oranda görüldüğünü BİLİYOR MUSUNUZ?

•Ülkemizde 0-19 yaş grubundaki 434.010 otizmli çocuk ve gencimizden sadece 30.050’sinin EĞİTİME ERİŞEBİLDİĞİNİ BİLİYOR MUSUNUZ?

•İsmi söylendiğinde bakmamak, göz kontağı kurmamak, , dönen nesnelere karşı aşırı ilgi, takıntılı davranışlar sergileme gibi belirtileri olduğunu BİLİYOR MUSUNUZ?

Tohum Otizm Vakfı Hakkında:

Tohum Otizm Vakfı; 2003 yılında otizmli çocukları erken tanı ve eğitimle topluma kazandırmak, otizmli çocuklar ve ailelerinin eğitim ve sağlık hizmetlerinden eşit şart ve fırsatlarla yararlanabilmeleri sağlamak amacıyla kar amacı olmayan, kamu yararına kurulmuş olan bir eğitim ve sağlık vakfıdır.

Vakıf çalışmalarını bilimsellik, önderlik ve öncülük, paylaşımcılık, kurumlar arası iletişim ve iş birliği, kaynaklarda verimlilik ve etkililik, güvenirlik, şeffaflık ve insana ve çocuğa değer vermek ve en iyi hizmet haklarını gözetmek ilkeleri doğrultusunda hem ulusal hem de uluslararası çapta sürdürmektedir.

SEÇBİR Hakkında:

İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyoloji ve Eğitim Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, akademi ile saha arasında köprü işlevi görmek ve bilgi paylaşımı sağlamak amacıyla 2010 yılında kuruldu. Merkez, eğitimde ayrımcılığın önlenmesi, dolayısıyla tüm öğrenenlerin kendilerini ifade edebildiği ve desteklendiği kapsayıcı bir eğitim ortamının sağlanması için öğretmenlerin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütüyor. Bu çalışmalar, öğretmen eğitimleri ile materyal geliştirme çalışmalarından oluşuyor. Merkez’in son yıllarda gerçekleştirdiği çalışmalar özellikle engellilik, mültecilik ve toplumsal cinsiyet konularında yoğunlaşıyor. Son olarak Merkez, ders kitapları ve kapsayıcı eğitim üzerine araştırmalar yürütmenin yanı sıra, çeşitli çalışmalar ile farklı deneyimlerin paylaşılması ve yaygınlaştırılması amacıyla seminerler düzenliyor.

Sabancı Vakfı Hakkında:

Sabancı Vakfı 45 yıl önce toplumsal gelişmeye katkı sağlamak amacıyla kurulmuştur. Burslar ve ödüllerle başarılı bireyleri destekleyen Vakıf, Fark Yaratanlar Programı ile bireylere ilham vermeyi, Türkiye’de bir ilk olarak hayata geçirdiği Hibe Programı ile de sivil toplumun güçlenmesine katkı sağlamayı hedeflemektedir. Vakıf, herkesin haklardan eşit yararlandığı bir toplum vizyonuyla çalışmalarını sürdürmektedir. Bu kapsamda hayata geçirilen Hibe Programı ile toplumsal sorunlara yönelik çözüm üreten sivil toplum kuruluşlarının projelerine destek verilmektedir. Sabancı Vakfı, 11 yılda 148 projeye destek vermiş ve yüz binlerce kişinin hayatına dokunmuştur.

Eğitimde Engelli Hakları: Okulda Birlikte, Hayatta Birlikte Projesi Hakkında:

Engelli çocukların eğitim hakkından yararlanmaları ihtiyacından yola çıkarak Tohum Otizm Vakfı, İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyoloji ve Eğitim Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (SEÇBİR) ile ortak olarak sabancı vakfı tarafından desteklenen Eğitimde Engelli Hakları: Okulda Birlikte, Hayatta Birlikte projesini hayata geçirmiştir. Proje ile öğretmenlerde, velilerde, idarecilerde ve öğrencilerde engellilik kavramına yönelik algı ve tutumların dönüştürülmesi, engellilik kavramının olağanlaştırılması, farklılıklara saygı kavramının geliştirilmesi ve okullarda kapsayıcı eğitim* ilkelerinin yaygınlaştırılması hedeflenmektedir.

*Eğitimde “tüm öğrenenlerin içerilmesi” anlamına gelen kapsayıcı eğitim, eğitime erişimin önündeki engellerin belirlenmesini ve bu engellerin sistemi değiştirerek çözüleceği yaklaşımını benimser. Kapsayıcı eğitimde kilit rol öğretmendedir ve öğretmenin yaptığı sınıf içi uyarlamalarla sınıftaki tüm farklı öğrenciler eğitime dâhil edilir.