Ağızotunun mirasçısı Fransızlar değil Hintlilermiş!

Yaygın adıyla maraş otu ya da Ağızotu olarak tabir edilen, hammaddesi tütün ve külden oluşan kına rengine benzeyen toz halindeki otun, yaygın olarak Kurtuluş Savaşı yıllarında Maraş’ı işgal eden Fransızlardan kaldığı biliniyordu. Ancak Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi (KSÜ) tarafından hazırlanan Kahramanmaraş Ansiklopedisi’nde; ağızotunun Hintli askerlerin Maraşlılara mirası olduğu ifade ediliyor.

Ağızotu, Kahramanmaraş ve çevresinde yaygın olarak kullanılıyor. Halk arasında deli tütün (Hasankeyf tütünü) olarak bilinen tütünün iyice kurutulup toz haline getirildikten sonra meşe ağacı veya susuz yerlerde yetişen başka bir ağacın külü ile karıştırılarak elde ediliyor. Her ne kadar Maraş otu olarak anılsa da Kahramanmaraş’a komşu olan Gaziantep, Osmaniye, Adana, Adıyaman, Hatay illerinde de yaygın kullanılıyor. Kullanımı yaygın olmasına rağmen zararları veya varsa faydaları üzerine resmi bir araştırmama yapılmaması, ağızotunun sır olarak kalmasına neden oluyor.

Türkiye’de Kahramanmaraş ve çevresinde yaygın olarak kullanılan bu otun tarihine ilişkin halk arasında birçok tez bulunuyor. Bu tezlerden en yaygını ise Fransızların Kahramanmaraş’ı işgali sırasında ağızotunu miras bıraktığı yönündedir. Ancak KSÜ tarafından hazırlanan Kahramanmaraş Ansiklopedisi’nde yer alan bilgiler ağızotuyla ilgili bilinen bu tezi çürüttü. Kahramanmaraş Ansiklopedisi’nin ilk cildinde yer alan bilgiler şöyle: “Maraş Otu’nun işgal sırasında Fransız ordusundaki Cezayirli ve Tunuslu askerlerden ot yapmanın ve ot atmanın öğrenildiği yazılmaktadır. Hâlbuki bu büyük bir yanlıştır. Çünkü Fransız ordusunun büyük çoğunluğu ermeni lejyoner askerlerden oluşmaktaydı. Kuzey Afrikalı çok az sayıda asker vardı. Bundan başka Fransızlar, Maraş’a geldikleri gün Maraş’ta olaylar başlamıştı. Fransız askerleriyle Maraşlılar herhangi bir olumlu münasebet ve diyalog kuramamıştır. Maraş 22 Şubat 1919’da önce İngilizler tarafından işgal edilmişti. İngilizler Maraş’ta yaklaşık olarak 8,5 ay kaldılar. Hâlbuki Fransız işgali 3-3,5 ay kadar sürdü ve hep kargaşayla geçti. Dolayısıyla Maraş Otu ile Fransızların hiçbir alakası olmadığı gibi Cezayirli askerler de ne ağız otu yapmayı bilirler ne de Cezayir’de böyle bir ot veya ota benzer keyif verici, hammaddesi tütün olan bir madde vardır. Burada şunu söylemek doğru olur: İngilizler, Maraş’ta 8,5 ay gibi uzun bir zaman kaldılar. İngiliz ordusunun yüzde 80’i Mısır ve Hintli Müslümanlardan oluşmaktaydı. Hatta İngiliz ordusunun komutanlarından Müslüman Yüzbaşı Hasan Rufai Efendi, Maraşlı ünlü din âlimi Ali Sezai Efendi ile iyi ilişkiler kurmuştu. Hatta ondan Fıkıh dersleri almıştı. Dünya’da baharat ve keyif verici bitkilerin kaynağının Hindistan olduğu tarihi bir gerçektir. Maraş’ı işgale gelen Hintli askerlerin Maraşlılarla iyi ilişkiler içerisinde olduğunu ve bu dostluklar sayesinde Maraşlıların, Ot yapımını Hintli askerlerden öğrendikleri söylenebilir, şeklinde bir düşünce ileriye sürülebilir.”

Ansiklopedide ağızotuyla ilgili olarak şu bilgilere de yer verildi: “1985 yılında Prof. Dr. Enver Konukçu, Hindistan ve Pakistan ile ilgili hatıralarını anlatırken; Maraş Otu veya Ağız Otu denilen keyif verici maddenin, Hintliler tarafından yaygın olarak aynen Maraşlılar gibi kullandıklarını ifade etmişti. Bu bilgilerden hareket ile Ağızotunun 1920 yılında Maraş’ı işgale gelen İngiliz ordusundaki Hintli askerler vasıtasıyla geldiği ve yaygınlaştığı söylenebilir.”