AĞAÇERİLER (Türkmen Taifesi) NEDİR?

Ağaçeri  Türkmenlerinin Anadolu’ya ne zaman ve nasıl geldikleri şu ana kadar tam olarak  açıklanamamıştır.  Onların Anadolu’ya  Selçuklu  Türkle-rinden önce gelmesi kuvvetle muhtemeldir.  Eskiçağda  bilhassa  da  Hunlar  zamanında Yunan  kaynaklarında Agathir ve Agatzir şeklinde geçen topluluğun ağaçeriler olduğu ileri sürülmektedir. Selçuklu döne-mi öncesi Anadolu’da onların varlığı görülmektedir. İdil boyunda oturan ve Hunlar tara-fından yönetilen Akatzir topluluğunun orman kavmi olarak tanındığı ve Attila’nın oğlunun onları idare ettiği belirtilmekte-dir. Milattan sonra VI. Yüzyılda Tabaristan ve Cürcan mıntıkalarında Ağaçeri,  Çöl  (Arapça: sul) ve Yazar Türklerinin yaşadıkları görülmektedir. Bu Türk topluluklarının buralara hangi tarihte  geldikleri  belli  değildir. Ancak söz konusu yüzyıl-da  bunların  bir  kısmı  Sasani Kisrası Anûşirevân tarafından Azerbaycan mıntıkasına göçü-rülmüştür.  Ağaçeri  Türkleri, Azerbaycan’dan  Anadolu’ya Selçuklu Türklerinin fetih ha-reketlerinden  önce  gelmiş  olmalıdırlar.  M.H.  Yinanç’ın belirttiğine  göre  Reşidüddin, Cami’üt-Tevarih  adlı  eserinde Ağaçerileri  Oğuz  Han’a  tabi olan  Türkmen  guruplarından olduğunu  ileri  sürmektedir. İbni Bibi’ye göre, Ağaçerilerin menşei Maraş ova ve orman-larından olup buralardan baş-layarak  Anadolu,  Suriye  ve Çukurova’ya kadar yayılmışlar bu bölgelerde yol kesme, adam öldürme ve kervan soyma gibi olaylara  karışmışlardır.  Faruk Sümer,  bunların  Elbistan-Maraş  arasındaki  dağlık  ve  ormanlık  bölgede  yaşadıklarını ve Babai isyanına katılan Türkmenlerin kalıntıları olduklarını belirtir. Bugün de Anadolu’nun muhtelif bölgelerinde yaşayan “Tahtacı Türkmenleri”nin Ağaçerilerin kalıntıları olduğu ileri sürülmektedir. 

Ağaçerilerin ormancılıkla uğraştıklarını söylemektedir. Bu yazar kaynak göstermeden Ağaçerilerin  Oğuzlarla  pek bağlantılarının  bulunmadığını hatt a onların tamamının da Türk  olmadığını  belirterek, Moğol  istilası  öncesi Antakya ve Halep’in kuzeyinde görülen Suriye Türkmenleri arasındaki gruplarla aynı topluluk olduğunu da kaydetmektedir. Claude Cahen ismini vermediği Suriyeli muasır bir kaynağa göre de Ağaçerilerin şehir ve kalelerde yaşamadıklarını  ve  hayvancılıkla uğraşan bir ilkel topluluk olduğunu  da  belirtmektedir. Ancak Cahen’nin, Ağaçerilerin Türk ya da Türkmen olmadığana dair fikri sadece kendisine aittir ve bu görüşü destekleyen başka  araştırmacı  bulunmamaktadır. Ağaçeri Türkmenleri Sultan  Rükneddin  Süleymanşah’ın 1202’de Gürcistan seferine iştirak etmişlerdi. Elbistan Meliki olarak bulunan sultanın kardeşi Mugiseddin Tuğrulşah Ağaçeri askerleri ile birlikte bu sefere katılmışlardır.XV.  yüzyılda  Karakoyunlularla  İran’a  göçen  Ağaçeri Türkmenlerinin   bazılarının isimleri  kaynaklarda  sık  olarak geçmektedir. Karakoyunlu İskender  Mirza’nın  emirleri arasında  Ağaçeri  beylerinden Hüseyin ve Sulan Beylerin adları geçmektedir. Yine İskender Mirza’nın  adamlarından Ağaçeri Ali Bey’in adı da geçiyor. Ali  Bey  Akkoyunlular’a  karşı Karakoyunlular’ın yanında savaşlara katılmış, Karakoyunluların yenilmesi ile esir düşmüş ve  Akkoyunlular  tarafından serbest bırakılmıştır. Ali Bey bir süre sonra da Uzun Hasan’ın hizmetine girmiştir. Bu Ağaçeri beylerinden başka Cihanşah Mirza  ile  oğlu  Hasan Ali’nin emirlerinden  Ağaçeri  Hacı Hasan ve Uzun Hasan’ın oğlu Zeynel’in emirlerinden Dündar Ağaçeri de bulunmaktaydı.İran’da  hâkimiyeti  ele  geçiren  diğer  bir  Türk  devleti  Safeviler’in  kaynaklarında Ağaçeri Türkmenleri hakkında bilgi  verilmemektedir.  Ancak XVIII. yüzyılın ilk yarısına ait Osmanlı  Tebriz  Tahrir  Defteri’nde Ağaçeri adında bir köye rastlanmaktadır. XIX. yüzyılın ortalarında İran’ın Fars eyaletinde görülen Ağaçerilerin 1000 çadır kadar oldukları, Çağatay ve Keştil adlı obalarının bulunduğu ve zengin oymaklardan sayıldıkları görülmektedir. XX. yüzyılın  başlarında  ise  Ağaçerilerin  İran’da  varlıklarını sürdürdüklerini,  2000  çadır-dan ibaret olduklarını,  Kuhigiluye’de  yaşadıklarını  Avşar, Beydilli  ve  Tilki  adlı  obalarının  olduğunu  Faruk  Sümer belirtmektedir.  Günümüzde Anadolu’nun  muhtelif  yerlerinde Ağaçeri  Türkmenlerinin bakiyeleri bulunmaktadır. Ka-naatimize  göre  Maraş  yöresinde Afşin, Elbistan, Ekinözü ve Nurhak ilçelerinde yaşayan Alevi Türkmenler Ağaçerilerin torunlarıdır. Yine Adana, Mersin ve Antalya gibi vilayetlerde yaşayan ve kendilerini Tahtacı olarak tanıtan Türkmenler de Ağaçerilerin devamıdır.

Kaynak : Kahramanmaraş ansiklopedisi