Kaynaklara göre, Bayazıtoğulları’ndan Hacı Abdullah Bey’in
oğlu İskender Bey XVII. yüzyılın ortalarına doğru, Acemli (Şehit Evliya)
Mahallesi’’de kendi ismiyle anılan cami ve medreseden oluşan bir külliye inşâ
ettirmiştir. Ahşap kirişlemeli, düz toprak damlı olduğu belirtilen cami harabe
bir durumda iken yıkılarak yerine, Mahkeme-i Şer’iyye’de müsteşarlık yapan Hacı
İbrahim Evliya Efendi tarafından Mimar M. Ali Kapıkaya’ya 1330-1332 / 1912-1914
yılları arasında bugünkü cami yaptırılmıştır. Camideki inşâ kitabeleri mihrap,
cümle kapısı ve avlu kapısında yer almaktadır. Önceki camiden hiçbir kalıntı
günümüze gelmemiştir. Vakıfların Şahsiyet Kayıt Defteri’nde yapının adı, “Hacı
İskender Cami-i Şerifi” ve “Acemli Cami-i Şerif-i” şeklinde geçmektedir.
Orijinal özelliklerini muhafaza eden cami, 1963 ve 1987
yıllarında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından tamir edilmiştir. Yapı, tek
kubbeli camiler grubuna girer. Cami; dıştan 13.90 x 13.90 m. boyutlarında
harim, kuzey tarafına yerleştirilen 3.90 x 13.90 m. ölçülerinde üç kubbeli son
cemaat yeri ve kuzeydoğu köşesinde yer alan tek şerefeli minareden oluşur.
Yapının inşasında sarımtırak renkte kesme taş malzeme kullanılmıştır.
Cami, su basmanı üzerine inşâ edilerek yapıya fevkânî bir
görünüş kazandırılmıştır. Avludan son cemaat yerine altı basamaklı taş merdivenle
çıkılır. Yanları kapalı olan son cemaat yeri, köşelerden pandantiflerle geçilen
üç kubbeyle örtülmüştür. Örtü sistemi sivri kemerler yardımıyla güneyde duvara,
kuzeyde iki duvar payesi ile iki haçvari biçiminde payeye istinat etmektedir.
Harim kısmına, kuzey duvarının ortasında açılan yuvarlak
kemerli kapıdan girilir. İçten 13.75 x 13.75 m. ölçülerinde olan harim,
köşelerden tromplarla geçilen kubbeyle kapatılmıştır. Kubbe, sekizgen kasnak
üzerinde yükselmekte ve kasnak profi lli silmeli sekiz payanda ile
desteklenmektedir. Tromplar arasında kalan duvar yüzeyleri sağır sivri
kemerlerle hareketlendirilmiştir. İç mekâna aydınlık toplam otuzüç (33)
pencereyle sağlanmıştır.
Kesme taş mihrap, kıble duvarının ortasına ve kapının
eksenine yerleştirilmiştir. Mihrabın batı tarafına ise sekiz basamaklı ahşap
minber yerleştirilmiştir. Harimin kuzey tarafında ve cümle kapısının üst
kısmında, ahşap müezzin mahfili yer alır. Tek şerefeli kesme taş minare, son
cemaat yerinin kuzeydoğu köşesine yerleştirilmiştir. Minareye kaidenin kuzey
kenarında açılan basık kemerli kapıdan girilir.
Yapıda, eklektik üslûbun özelliklerini yansıtan bezemelerle
karşılaşmaktayız. Caminin cephe duvarlarında, örtü sisteminde, harime girişi
sağlayan cümle kapısı ile mihrabında ve minaresinde oldukça zengin süslemeler
görülür. Ayrıca harimin kubbesinin eteği ve göbek kısmı kalem işi tekniğinde
yapılan çeşitli geometrik motiflerle bezenmiştir. Caminin mihrap, cümle kapısı
ve avlu kapısında inşâ ve âyet kitabelerine yer verilmiştir.
(Kaynak: kahramanmaraş Ansiklopedisi)
