Mezarın bulunduğu yer, evlerin arasında dar bir sokakta olup, yerden yaklaşık 1,5 metre yükseklikte, taş duvar ve demir korkuluklarla çevrili, üzeri açık bir yapıdır. Girişi güney yönündedir ve birkaç basamak taş merdivenle çıkılır. Mezarın etrafı çiçekler ve güllerle bezenmiştir.
Çomak Dede'nin Kimliği ve Hakkındaki Rivayetler:
Çomak Dede'nin ne zaman yaşadığı ve gerçek kimliği hakkında kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak halk arasında yaygın olan çeşitli rivayetler bulunmaktadır:
- Hz. Peygamber Soyundan Gelen Veli: Bir inanışa göre Çomak Dede, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) soyundan gelen, keramet sahibi bir veli zattır. Rivayete göre, mezarının bulunduğu yerde Kâbe'ye giden kervan yolcuları için büyük bir kazanda yemek pişirir ve dağıtırdı, ancak kazandaki yemek hiç eksilmezdi.
- Ükkaşe'nin Silah Arkadaşı Şehit: Başka bir anlatıya göre ise Çomak Dede, Hz. Peygamber'in sahabesi olan Ükkaşe'nin silah arkadaşıydı. Küffarla savaşırken, günümüzde kabrinin bulunduğu yerde şehit düşmüş ve aynı yere defnedilmiştir.
- 15. Yüzyılda Yaşamış Bir Derviş: Bir diğer görüşe göre ise burada yatan kişi Çomaklı Baba'dır. 15. yüzyılda yaşamış ve Derdimend Dede'ye mürit olmuştur. Derdimend Dede'nin tekkesinde çobanlık yapan Çomak Dede'nin, çobanlıkta kullandığı sopanın ucuna taktığı demir nedeniyle kendisine "Çomaklı Baba" denilmiştir. Derdimend Dede'nin yanında şeyhlik derecesine kadar yükselmiş ve vefat ettiğinde bugünkü yerine defnedilmiştir.
Halk İnançları ve Ziyaret Ritüelleri:
Çomak Dede'nin sadece manevi bir şahsiyet olmakla kalmayıp, aynı zamanda savaşlara da müdahil olduğuna inanılır. Maraş'ın işgali sırasında kabrinden inilti sesleri duyulduğu, Ermenilerin Sakarya Mahallesi'ne saldırmak istediklerinde yeşil sarığıyla Çomaklı'yı gördükleri ve yollarını değiştirdikleri rivayet edilir. Kurtuluş Savaşı sırasında ise Dede'nin en ön saflarda yer aldığına inanılır.
Halk arasında mezarında cuma akşamları yeşil bir ışık yandığı ve geceleri elinde ibriğiyle temiz evlere abdest almaya geldiği söylentileri de yaygındır. Bu nedenle mahalle sakinleri, Dede'nin kendilerine de gelmesi için evlerini temiz tutmaya özen gösterirler.
Çomak Dede'nin mezarı haftanın her günü ziyaret edilmektedir. Sadece Kahramanmaraş ve çevresinden değil, Trabzon, İstanbul, Kars gibi uzak illerden de ziyaretçiler gelmektedir. Ziyaretlerin en yoğun olduğu zamanlar kandil geceleri ve dini bayram günlerdir.
Mezar, evlenmek isteyenler, erkek çocuk sahibi olmak isteyenler, çocuklarını kaybedenler, borçlarından kurtulmak isteyenler, işlerinin yolunda gitmesini dileyenler ve doğum sancısı çeken kadınlar tarafından sıklıkla ziyaret edilmektedir.
Ziyaretçiler, mezarın etrafında üç kez döner ve beraberlerinde getirdikleri köklü ve canlı bir çiçeği mezarın bahçesine dikerler. Bu sırada "Ey Allah'ım! Burada yatan mübarek kulunun yüzü suyu hürmetine dileğimi kabul et, dileğim gerçekleşirse kurban keseceğim, şeker, lokum, bisküvi dağıtacağım." şeklinde adakta bulunurlar. Adakları gerçekleştiğinde adadıkları şeyleri getirip çevre sakinlerine dağıtırlar. Adağın yerine getirilmemesinin ise büyük felaketlere yol açacağına inanılır.
Çomak Dede'nin mezarı, Kahramanmaraş'ın manevi hayatında önemli bir yer tutmakta ve yüzyıllardır süregelen halk inançlarının canlı bir örneğini teşkil etmektedir.
