M. Celal (Celaleddin) Çoğalan, 1915 yılında Maraş'ta doğmuş, öğretmenlik yapmış ve "Her Yönü İle Maraş" adlı önemli bir esere imza atmış bir yazardır. İşte hayatı ve eseri hakkında detaylı bilgiler:
Hayatı:
- 1915 yılında Maraş'ta doğmuştur.
- İlkokulu Maraş'ta okumuştur.
- Gaziantep Öğretmen Okulu Pedagoji bölümünü bitirmiştir.
- Öğretmen olarak görev yapmıştır.
- Maraş Çocuk Esirgeme Kurumu'na destek olmuştur.
- Şiir, roman ve tarih türlerinde eserler yazmıştır ancak "Her Yönü İle Maraş" dışında hiçbir eseri yayınlanmamıştır.
- 1995 yılında vefat etmiştir.
"Her Yönü İle Maraş" Eseri:
- İlk baskısı 1969 yılında Celal Çoğalan ve Halit Kurtaran'ın ortak eseri olarak Sıralar Matbaası'nda yayınlanmıştır.
- Cumhuriyetin ilk yıllarında yayınlanan Besim Atalay'ın "Maraş Tarihi ve Coğrafyası" adlı eserinden sonra Maraş hakkında yayınlanan en kapsamlı eserdir ve büyük bir boşluğu doldurmuştur.
- Orta boy ve 104 sayfadır.
- Önsöz: Her iki yazarın ortak imzasını taşır. Önsözün altında Celal Çoğalan'ın okul müdürü, Halit Kurtaran'ın ise öğretmen olduğu belirtilmektedir.
- Milli Mücadele Bölümü: Halit Kurtaran'ın Maraş milli mücadelesinin mimarlarından Şeyh Ali Sezai Efendi'nin oğlu olması nedeniyle bu bölümün birinci elden bilgiler içerdiği düşünülmektedir. Şeyh Ali Sezai Efendi'nin milli mücadele sırasında yaşadıklarını günü gününe kaleme aldığı ve bu notların oğlu Halit Kurtaran tarafından "Demokrasiye Hizmet" gazetesinde (1957) yayınlandığı belirtilmektedir. Kitaptaki milli mücadele tarihiyle ilgili kısım da bu notlardan derlenmiş olabilir.
- Maraş'ın Coğrafyası Bölümü: Maraş haritasıyla başlar ve Maraş'ın yeri, büyüklüğü, sınırları, dağ ve tepeleri, yaylaları, ovaları, akarsuları, barajları, gölleri, iklimi, bitki örtüsü gibi coğrafi bilgileri içerir.
- Maraş Kültürü: Ayrı bir bölüm olmamakla birlikte Maraş'ın örf, adet ve gelenekleri ile türküleri de bu coğrafya bölümünde yer almaktadır.
- İlçeler Hakkında Bilgiler: Eserin sonunda altı sayfada özetlenen bir kısımda ilçeler hakkında kısa bilgiler sunulmaktadır.
Eserin Sonraki Baskıları:
- İkinci Baskı (1974): Eserin ismi "Her Yönüyle Kahramanmaraş" olarak değiştirilmiş ve sadece Celal Çoğalan imzasıyla yayınlanmıştır. Halit Kurtaran'ın babasından intikal eden bilgiler aynen korunmuş ancak isminin neden çıkarıldığına dair bir bilgi bulunmamaktadır. Kitabın sonuna eklenen "Faydalanılan Eserler" bölümünde ilk sırada "Hoca Ali Sezai Efendi'nin savaş günlerinde kaleme aldığı notlar" ibaresi yer almaktadır.
- Üçüncü Baskı (1982): Yine büyük boy olarak yayınlanmıştır. Bir takım ilavelerle sayfa sayısı 150'ye çıkarılmıştır. Kapak kompozisyonu ikinci baskı ile aynı olmasına rağmen yazarın ismi "M. Celâleddin Çoğalan" olarak değiştirilmiştir. En önemli değişiklik ise bu baskıya eklenen "1978 Kahramanmaraş Olayı, Madalya ve Kardeşlik Günü" başlıklı yazıdır. Bu yazı esere 12 Eylül İhtilali'nin atmosferini yansıtmaktadır. Ayrıca bu bölümde yazarın "Demokrasi" başlıklı uzun bir şiiri de yer almaktadır.
M. Celaleddin Çoğalan'ın "Her Yönüyle Kahramanmaraş" eseri, şehrin tarihi, coğrafyası ve kültürü hakkında önemli bir kaynak olma özelliğini taşımaktadır. Özellikle milli mücadele dönemiyle ilgili aktardığı bilgiler, eseri daha da değerli kılmaktadır. Diğer edebi çalışmalarının yayınlanmamış olması ise Maraş kültürü için bir kayıp olarak değerlendirilebilir.
