Günlük hayatın
koşuşturmacasında hemen hepimizin başına gelebilen unutkanlık, çoğu kez hafife
alınarak arkadaş çevrelerinde esprili sohbetlere konu olabiliyor.
Bazen masum nedenlerden kaynaklanabilse de, aşırı stres ve
sağlıksız beslenmeden düzensiz uykuya dek birçok etmenin yol açabildiği
unutkanlığın altında bazen de ciddi hastalıklar yatabiliyor. Acıbadem Fulya
Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Yıldız Kaya “Unutkanlık kişinin
hayat kalitesini ciddi derecede etkiliyor ve günlük yaşam aktivitelerini
bozuyorsa hastalık olarak değerlendirilmelidir. Unutkanlıktan yakınan kişilerin
ilk yapması gereken şey, bu durumunun bedensel bir hastalıktan kaynaklanıp
kaynaklanmadığını anlamak için bir uzmana danışması. Nörolojik muayene ve tanı
yöntemleri ile unutkanlığın nedeni ortaya konmalı; çünkü unutkanlık, demansın
(bunama) ve demansın en fazla görülen çeşidi olan Alzheimer hastalığından da
kaynaklanabiliyor” diyor. Unutkanlık, Demans ve Alzheimer’ın toplumumuzda
sıklıkla karıştırıldığını, oysa bu üç terimin aynı şey olmadığını belirten
Nöroloji Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Yıldız Kaya, unutkanlık ile ilgili doğru
bilinen 7 yanlışı anlattı, önemli uyarılar ve önerilerde bulundu.
1. Her unutkanlık;
demans ve Alzheimer belirtisidir: YANLIŞ!
DOĞRUSU: Demansın (bunama) en önemli belirtisini unutkanlık
oluştursa da, her unutkanlık demans ve Alzheimer anlamına gelmiyor. Teknolojik
aletlere uzun süre maruz kalmaktan tiroit hormonu bozukluğuna, B12 ve D
vitaminleri eksikliğinden stres, şişmanlık, yanlış beslenme ve uyku
bozukluklarına, bazı ilaçların kullanımından beyin tümörüne dek unutkanlığın
birçok nedeni olabiliyor. Bunların yanı sıra kitap okuma alışkanlığı edinmeyen
kişilerde de unutkanlık yakınması sıklıkla gözleniyor.
2. Her demans,
Alzheimer hastalığıdır: YANLIŞ!
DOĞRUSU: Demans; tek bir hastalık adı değil. Hafızayı,
düşünmeyi ve sosyal becerileri etkileyen, bellek ve benzeri bilişsel işlevlerin
bozukluğu ile giden hastalıkların hepsine verilen genel isim. Demans ile
Alzheimer sıklıkla karıştırılıyor. Ancak aynı şeyler değil. Demansın yaklaşık
yüzde 60- 70 ile en sık görülen çeşidi Alzheimer. Yani her Alzheimer hastası
aynı zamanda demans hastası, ama her demans hastası Alzheimer hastası
olmayabiliyor. Acıbadem Fulya Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi
Yıldız Kaya “Damarsal hastalıklarla ilgili olan vasküler demans, beynin ön ve
temporal loblarının etkilenmesiyle kendini gösteren fronto-temporal demans,
Parkinson hastalığı nedeniyle görülen demans vb. Bu hastalıkların bazılarında
kişilik ve davranış değişikliği, bazılarında felçler ya da hareket bozuklukları
unutkanlığa eşlik ediyor. Yani Alzheimer, tüm demans hastalıklarının yüzde
60-70’ini oluştursa da tek sorumlu değil” diyor.
3. Her yaşlı, unutkan
olur: YANLIŞ!
DOĞRUSU: Hastalık olarak görülen unutkanlığın yaşla ilgisi
bulunmuyor. Demans tanısını koyabilmek için kişinin hafıza ve diğer bilişsel
işlevlerin kaybının yaşla açıklanamayacak derecede ilerleyici özellikte olması;
dil (lisan), tanıma, dikkat, soyutlama, yargılama sorunları yaşaması ve kişilik
değişikliklerinin olması gerekiyor. Toplumumuzda demans konusunda bilinç
eksikliği olduğunu vurgulayan Nöroloji Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Yıldız Kaya,
“Demansın bir hastalık olarak düşünülmemesi ve kişinin unutkanlığının yaşlılığa
bağlanması, demanslı hastaların doktora başvurmasını geciktiriyor” uyarısında
bulunuyor.
4. Demans sadece
ileri yaşta görülür: YANLIŞ!
DOĞRUSU: Yaşla birlikte görülme sıklığı artsa da demans,
yaşlılığın değil, bir hastalığın sonucu olarak ortaya çıkıyor. Bu nedenle genç
yaşlarda da demansa rastlanabiliyor. Dr. Öğretim Üyesi Yıldız Kaya “Bu
hastalıklara erken başlangıçlı demans/Alzheimer adı verilir. Genetik
faktörlerin belirleyici olduğu erken başlangıçlı demans, kalıtımsal özellikler
içerir. Ailede erken başlangıçlı demans tanısı almış kişi varsa genetik risk
artar” diye konuşuyor.
5. Alzheimer genetik
değildir: YANLIŞ!
DOĞRUSU: Geç başlangıçlı Alzheimer hastalığında genetiğin
katkısı nadir olup daha çok travmalar, radyasyona maruz kalma, enfeksiyon
ajanları, ağır metallere maruziyet, yapay katkılı besinler gibi çevresel
faktörlerle diğer hastalıklar risk oluşturuyor. Ancak ailede Alzheimer tanısı
alan kişi sayısı arttıkça veya tanı alma yaşı gençleştikçe genetik risk de
artıyor.
6. Demans, olacaksa
olur: YANLIŞ!
DOĞRUSU: Demansı tamamen önlemek mümkün olmasa da
geciktirmek mümkün. Başarılı ve kaliteli bir yaşlanma için; çinko, potasyum, B
grubu vitaminleri, selenyum, E vitamini, C vitamini, beta karoten gibi
antioksidan alımının ve doğru beslenmenin önemli olduğunu vurgulayan Nöroloji
Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Yıldız Kaya, şunları söylüyor: “Okuma, bulmaca çözme
ve kelime oyunu oynama gibi zihinsel aktiviteler, fiziksel hareketlilik ve
sosyal etkileşim, demans başlangıcını geciktirebilir ve semptomlarını
azaltabilir. Sigaranın bırakılması, yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği gibi
damarsal risk faktörlerinin kontrol edilmesi de önemli. Unutkanlığa neden
olabilecek diğer tıbbi hastalıkların kontrolü ve uyku bozukluklarının tedavisi,
birçok hastalığın önlenmesi ve hayat kalitesini yükseltmek için de aklımızda
tutmamız gereken noktalar arasında.”
7. Demans tedavi
edilemez: YANLIŞ!
DOĞRUSU: Demans hastalıkları arasında bulunan birçok
rahatsızlık ve Alzheimer’ın tedavisi henüz bulunamadı; var olan tedaviler ise
bu hastalıkların sürecini yavaşlatmaya yönelik. Ancak birtakım hormon
fonksiyonlardaki bozukluklar, bazı vitamin eksiklikleri, beyin damar
hastalıkları veya beyin kanamaları ile beyindeki su miktarının artmasına bağlı
olarak oluşan demanslar tedavi edilebiliyor. Bu grup demanslarda erken tanı çok
önemli zira tedaviye bir an önce başlanması demans tablosunun kalıcı olmasını
önlüyor.
