Çöpüne Sahip Çık
Vakfı, Türkiye genelinde benzeri olmayan araştırmasıyla çöp atma ve geri
dönüşüm konularında toplumun nabzını tutuyor.
MV Holding Kurucusu ve Onursal Başkanı Murat Vargı
liderliğinde, çöp konusunda davranış dönüşümü sağlamayı amaçlayan Çöpüne Sahip
Çık Vakfı’nın araştırma sonuçları kamuoyuyla paylaşıldı. Araştırma, Türkiye’nin
çöp ve geri dönüşüm konulu ilk sosyal araştırması olmasıyla dikkat çekiyor.
Kamu kurumları, yerel yönetimler ve sivil toplum temsilcilerinin de aralarında
bulunduğu, atık yönetimi konusunda çalışan paydaşların katılımıyla
gerçekleştirilen toplantıda sonuçlar değerlendirildi.
Türkiye’nin dört bir yanından, farklı yaş aralıklarındaki
toplam 1003 kişinin katılımıyla Aralık’ta gerçekleştirilen araştırma,
Türkiye’de toplumun çöp ve atık konusundaki algısını, çöp atma ve geri dönüşüm
konularındaki alışkanlıklarıyla beraber gözler önüne seriyor. Araştırma sonuçlarının
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hayata geçirilen Sıfır Atık projesi
kapsamında gerçekleştirilen uygulamalara da katkı sağlaması hedefleniyor.
Çöp sorunu tüketimden başlıyor
Araştırmanın sonuçlarıyla ilgili olarak basın mensuplarının
sorularını yanıtlayan Çöpüne Sahip Çık Vakfı Genel Müdürü Emrah Bilge:
“Ürettiğimiz çöpü azaltmak ve çöpü doğru yere atmak tamamen bizim elimizde.
Çöpü doğru yere atmanın çözümün aslında son adımı olduğuna özellikle dikkat
çekmek istiyoruz. Asıl önemli olan doğru tüketim alışkanlıkları edinerek, daha
satın alma aşamasındayken üreteceğimiz çöp miktarını azaltacak şekilde
davranmak.” diye konuştu.
Çöp araçları problemi yok etmiyor
Emrah Bilge, konuşmasında çöpü üretenin de atanın da aynı
kişiler olduğundan, çöpten arınmış bir çevre yaratmanın ise insan
davranışlarıyla ilgili olduğundan bahsetti. “Belediyenin çöp kovasına attığımız
çöpü toplaması sorunumuzu çözmüyor. Bu sadece problemi gözümüzün önünden
kaldırıyor.” sözleriyle Bilge, asıl önemli olanın daha az çöp üretilmesi
olduğunu belirtti; ortaya çıkan çöplerin ise en iyi şekilde ayrıştırılarak
doğru yere atılması gerektiğinin altını çizdi.
Araştırmanın öne çıkan sonuçları
Türkiye’de daha önce yapılmamış bu kapsamlı sosyal
araştırma, toplumun davranış ve ihtiyaçlarını anlayarak sorunların nedenlerini
ortaya koymayı ve bireyleri bu konuda bilinçlendirmeyi amaçlıyor. Emrah Bilge,
sonuçları paydaşlarla birlikte kapsamlı olarak incelenen araştırmanın
Türkiye’ye çöp sorunu için yol gösterici olacağına inanıyor. Araştırma
sonuçlarını içeren kapsamlı raporun yakında yayınlanması beklenirken, öne çıkan
bazı veriler toplumdaki her kesimden insanı yakından ilgilendiriyor.
Geri dönüşüm bilincinin artması gerekiyor
Türkiye’de çöp denildiğinde insanların yalnızca yüzde
11,6’sının aklına geri dönüşüm geliyor. Geri kalanlar çöpü bir an önce
uzaklaştırılması gereken bir yığın olarak görüyor. Toplumun yüzde 60’ı “Sıfır
Atık” kavramından habersiz. Öte yandan araştırma, devlet tarafından
gerçekleştirilen Sıfır Atık çalışmalarının farkındalığa pozitif anlamda etki
ettiğini gösteriyor.
İnsanlar çöp görmekten rahatsız
Katılımcıların yüzde 47’si, kendilerine yöneltilen “Sizce
yaşadığınız çevrede çöp sorunu var mı?” sorusuna “Evet” cevabını veriyor. Bu
cevabı verenlerin yüzde 57’lik bir bölümü problemin kaynağının vatandaş
olduğunu, yüzde 56’lık bir kesimi ise yönetimlerin yetersizliğinin sorunda payı
olduğunu düşünüyor. Sonuç olarak insanların yüzde 94,8’i çevreye atılan
çöplerden rahatsız olduklarını belirtiyor.
4 kişiden 3’ü etrafta geri dönüşüm kutusu bulamadığını
söylüyor
Katılımcıların yüzde 76,8’i çöpleri konteynere hane
halkından birisinin attığını söylüyor, yüzde 13’lük bir kesim ise işi apartman
görevlisine devrediyor. Çöpleri ayrıştıranların yüzde 71,2’si plastiklerin
ayrıştırılması konusunda hassasiyet gösterirken, konu giysilere gelince bu oran
yüzde 15,7’ye düşüyor. Ayrıştırma yapmayanların yüzde 75,5’i etraflarında geri
dönüşüm kutusu olmadığından şikâyet ederken, geriye kalanlar ise konuya kişisel
sebeplerden dolayı önem göstermiyor.
Problemin çözümü için ödül ve ceza önerisi
Çöpü evden çıkarma işini kendisi üstlenen yüzde 62,8’lik
kesim çöpü her zaman doğru yere attığını belirtirken, yüzde 64,5’lik bir kesim
ise yakınları arasında çevreye çöp atan kişiler olduğunu belirtiyor. Çöpler
konteynere yüzde 71,1’lik bir oranda çöp poşeti içerisinde atılıyor. Problemin
çözümü için ise iki görüş başa baş durumda. Katılımcıların yüzde 55,2’si çöpü
ayrıştırarak doğru yere atan kişilerin ödüllendirilmesinin faydalı olacağını
düşünürken, yüzde 44,8’lik bir kesim ise ödül yerine cezanın etkili olacağını
düşünüyor. Öte yandan araştırmaya katılanların yüzde 61,5’i çözüm için bireysel
çabaların yeterli olmayacağını, devletin konuyla ilgili önlem alması
gerektiğini düşünüyor.
Bir kişi tek başına yılda 421 kg çöp üretiyor
Türkiye İstatistik Kurumu 2016 yılı verilerine göre,
Türkiye’de yaklaşık 32 milyon ton evsel atık üretildi. Bu sonuca göre bir kişi
ortalama olarak günde 1,17 kg, yılda ise 421 kg çöp üretiyor. Belediyelerin
2016 yılında temizlik işleri için harcadığı kaynağın dokuz milyar TL’den fazla
olduğu belirtiliyor. Türkiye’de durum böyleyken, dünyanın genelinde ise yılda
2,2 milyar ton çöp üretiliyor. Her yıl 1 trilyondan fazla naylon poşet çevreye
atılıyor. Küresel ölçekte çevreye en çok atılan çöplerin başında ise 6 trilyonu
geçen sayılarıyla sigara izmaritleri geliyor. Türkiye, çöplerin sadece yüzde
11’ini ayrıştırabiliyor. Geri dönüşüm oranının 2023 hedefleri doğrultusunda
yüzde 35’e çıkması planlanıyor.
