Dünya Sağlık Örgütü’ne göre; besinler aracılığıyla taşınan
bakteri, virüs, parazit, toksin ve kimyasal maddelerden kaynaklanan besin
zehirlenmeleri dünyada her yıl yaklaşık 600 milyon kişiyi etkiliyor. Sağlık
Bakanlığı verilerine göre de; ülkemizde her yıl yaklaşık 5 milyon kişi besin
zehirlenmesi problemiyle karşılaşıyor. Besin zehirlenmelerin çoğunda taşıyıcı
besin; etler, yumurta ve süt veya deniz ürünleri oluyor. İyi olmayan şartlarda
paketlenmeleri, saklanmaları ve hazırlanmaları gibi durumlarda besinlerdeki
mikroorganizmalar çoğalıyor ve salgıladıkları toksinler de besin
zehirlenmelerine yol açıyor. Peki, bu sağlıksız tablodan korunmak için neler
yapmalı, nelerden kaçınmalıyız? Acıbadem Bakırköy Hastanesi Beslenme ve
Diyet Uzmanı Ayça Güleryüz besin zehirlenmesine karşı almanız gereken
önlemleri anlattı, önemli önerilerde bulundu.
Yumurta: Buzdolabına yerleştirirken asla yıkamayın
Anne sütünden sonra en kaliteli proteini içeren yumurta
besin zehirlenmelerine yol açabiliyor. Bu tabloya karşı ilk dikkat etmeniz
gereken şey ise; marketlerde soğutucularda saklanan yumurtaları satın almaya
özen göstermek. Ayrıca zedelenmiş yüzeyler bakteriyel çoğalmaya sebep
olabildikleri için kırık veya çatlak yumurtalardan kaçının. Yumurtaları
buzdolabına yerleştirirken asla yıkamayın, çünkü yıkandıklarında yüzeylerindeki
delikler genişliyor ve bunun sonucunda bakteriyel üreme artıyor. Yumurtaları
dolap kapağında saklıyorsanız diğer besinlerle temas etmemesine de dikkat edin.
Tavuk: Tavuk suyunu çiğ gıdalarla temas ettirmeyin
Tavuk için en tehlikeli durum, salmonella bakterisinin
bulaşmasıdır. Bu mikroorganizmaların ölmeleri için iyice pişirmeniz gerekiyor.
Bütün tavuk parçalarının iç sıcaklığı en az 70 dereceye ulaşmış olmalı. Ancak
dikkat! Tavukları pişirmeden önce yıkarken çevreye sıçrayan veya kesme tahtası
olarak kullandığınız yerde kalan tavuk suyundan, pişirmeden tüketeceğiniz çiğ
gıdalar (marul, domates, salatalık vs) etkilenebiliyor. Bu nedenle pişirme
aşamasında çapraz bulaşma olmaması için tezgahınızı, et kestiğiniz bıçakları ve
tahtaları, lavabonuzu, eti koyduğunuz diğer yerleri ve ellerinizi; yemek
pişirmeye başlamadan önce sabunlu ve sıcak suyla yıkamayı asla ihmal etmeyin.
Dondurma: İçindeki buz parçacıklarına dikkat!
Sıcak yaz günlerinde serinletici özelliği nedeniyle 7’den
70’e sevilen bir gıda olan dondurmanın da besin zehirlenmelerine yol
açabileceğini unutmayın. Ham maddesi süt olduğu için dondurma her süt ürünü
gibi bozulmaya ve mikroorganizma üremesine elverişli lezzetler arasında yer
alıyor. Kapalı dondurma tercih ediyorsanız; paketleri karlanmış olan, içinde
buz parçacıkları bulunan dondurmaları almayın. Çünkü donmuş ve buz kristalli
paketler, paketin çözülmüş ve tekrardan donmuş veya çok eski olduğu anlamına
gelebiliyor. Ayrıca son kullanma tarihlerine de mutlaka dikkat edin. Açıkta
satılan dondurmadan alıyorsanız satıcının hijyenik olması çok önemli. Dondurma
konulan kaşığın temiz olması ve çok sık değişmesi gerekiyor.
Meyve ve sebzeler: Bol suyla iyice yıkayın
Yaz meyvelerini sevmeyen yoktur kuşkusuz. Bu mevsimde ayrıca yeşillikler de artar, salatalar zenginleşir. Beslenme ve Diyet Uzmanı Ayça Güleryüz ancak sebze ve meyvelerin de bakteriyel olarak besin zehirlenmelerine yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Sebze ve meyveler birkaç yolla mikrop üretebiliyorlar: Üretim aşamasında çiftlikte kirli veya bakteri ile bulaş olmuş suyla sulanması, iyi yıkanmamaları nedeniyle üzerlerinde kalan kalıntılar veya hasta bir insanın ellerini yıkamadan salata hazırlaması. Bunların yanı sıra evde çapraz bulaşma (örneğin, çiğ et ve salata hazırlığı için aynı kesme tahtasını kullanmak) da besin zehirlenmesine neden olabiliyor. Bu yüzden meyveleri ve sebzeleri mutlaka bol suyla iyice yıkayın. Öncesinde sirkeli suda da bekletebilirsiniz.
Etleri iyi pişirin
Özellikle az pişmiş kırmızı et bir tür E. coli bakterisinin,
tavuk ise Salmonella bakterisinin potansiyel üreme yerleri oluyor. Dolayısıyla
etlerin iyi pişmesine dikkat edin. Et ürünlerinin iç sıcaklıklarının 70-75
derecelerde olmaları gerekiyor, içlerinin çiğ kalmamasına dikkat edin.
Pişirdiğiniz bir yemeği tekrardan ısıtmak istediğinizde yine aynı şekilde et
ürünlerinin 70-75 derecelerde olmasına özen gösterin.
Buzdolabında bekleterek çözdürün
Dondurulmuş gıdaları yemeklerinizde kullanacaksanız,
çözdürme koşullarına dikkat etmelisiniz. Donmuş gıdaları oda sıcaklığında
değil, buzdolabında bekleterek çözdürmeyi alışkanlık haline getirin. Ancak buz
çözünürken suya dönüşüp akabileceği için çapraz bulaşma riskine karşı çiğ
kullanacağınız sebze veya meyve gibi besinlerin yanına koymayın.
Et ürünü hazırladıktan sonra…
Et ürünleri ile pişmemiş gıdaların hazırlık alan ve
malzemelerin birbirinden ayırın. Et ürününden sonra salata hazırlığına
geçecekseniz, kesme tahtalarını, tezgahları, bıçakları ve ellerinizi yeniden
iyice yıkamayı ihmal etmeyin.
Bu gıdaları asla yan yana yerleştirmeyin
Listeria bakterisi 4 derecede bile yaşayabilen ve
buzdolabında çoğalabilen bir bakteri türü. “Bu nedenle kırmızı et, tavuk ve
balık gibi, çiğ besinler ile salata ve meyve gibi çiğ tüketilecek olan besinler
mutlaka birbirinden uzakta yer almalı” uyarısında bulunan Beslenme ve Diyet
Uzmanı Ayça Güleryüz, “Özellikle yarım kesilip dolap kapaklarına konulan limon
tehlikeye çok açık oluyor. Karpuz veya kavun yazın en çok tüketilen meyveleri.
Ancak kesik bir şekilde dolaba konulduğunda diğer gıdalardan mikroorganizma
bulaşırsa besin zehirlenmelerine sebep olabiliyor” diyor.
