1865 yılında Maraş'ta doğmuş olan Dedezâde Mehmet Hilmi Efendi (Mehmet Hilmi Dedeoğlu)'nun biyografisidir. Metinde öne çıkan noktalar şunlardır:
- Doğum ve Ailesi: 1865 yılında Maraş'ta doğmuştur. Babası Karaömeroğlu Hacı Dede Mehmet Ağa'dır.
- Eğitim Hayatı: Mahalle hocalarından ilk eğitimini aldıktan sonra şehrin ulemalarından Kanadıkırıkzade Mustafa Efendi ve Müderriszade İsmail Efendilerden İslami ilimler tahsil etmiştir. Urfa'da kurulan Heyet-i İlmiye sınavına katılarak icazet almış ve müderrislik unvanını kazanmıştır.
- Kariyeri: Maraş'a döndükten sonra eski hal civarındaki Alacalar Camii'ndeki hücresinde tedrisata başlamıştır. Babasının vefatından sonra ticaretle uğraşmış ve ömrünün sonuna kadar Halep ve Maraş'taki askeri birliklerin erzak müteahhitliğini yapmıştır.
- Milli Mücadele'deki Rolü:
- Maraş Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'ni kuranlardandır.
- Şehrin müdafaası için mahalle toplantıları düzenlemiş ve eniştesi Refet Efendi ile Hatuniye ve Emekçi mahalleleri ve çevresinin teşkilatlanmasını sağlamıştır.
- Fransız askerlerinin şehre girmesini engellemek ve güçlerini rapor etmek üzere Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti tarafından Türkoğlu civarındaki Bababurnu mevkiinde düşmanı karşılamakla görevlendirilmiştir. Beraberindeki çeteler ve milis kuvvetleriyle düşmanı oyalamış ve hazırladığı raporu düşmandan önce cemiyete ulaştırmıştır.
- Fransızlar şehre yerleştikten sonra hakimiyetlerini artırmak ve halkı sindirmek için şehrin ileri gelenleri ve Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyeleriyle görüşmek istemişlerdir. Bunun üzerine Ziyaizâde Hacı Mehmet Efendi (Dayızade), İlyasefendizâde Refet Efendi, Hafız Ali Efendi, Karaküçükzâde Hacı Mustafa Efendi, Şişmanzâde Arif Efendi ve Arifbeyzâde Hacı Bekir Sıtkı Efendi ile birlikte Heyet-i Nasiha'da yer almış ve Fransızlarla görüşmeye yetkili kılınmıştır.
- Heyet-i Nasiha, Fransızların halka silahlı mücadeleden vazgeçmeleri yönündeki isteğini reddetmiş ve halkın her fırsatta hürriyetini koruyacağını belirtmiştir. Fransızların bu işgale hakları olmadığını vurgulamışlardır.
- Görüşme sırasında dışarıdan gelen silah sesleri ve artan milis hareketleri nedeniyle heyet tutsak edilmiş ve bir hafta gözaltında tutulmuştur.
- Aile ve Vefatı: 3 erkek ve 2 kız babasıdır. Milli Mücadele sonrasında meclis-i idare ve belediye azalığı görevlerinde bulunmuş ve 1928 yılında Maraş'ta vefat etmiştir.
Bu biyografi, Dedezâde Mehmet Hilmi Efendi'nin hem dini alandaki eğitimini ve müderrislik kariyerini hem de Milli Mücadele dönemindeki aktif ve önemli rolünü vurgulamaktadır. Özellikle Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kuruluşundaki katkısı ve Heyet-i Nasiha üyesi olarak Fransız işgal güçlerine karşı gösterdiği direnç dikkat çekicidir.
