Kahramanmaraş'ın Dulkadiroğlu ilçesi, Kayabaşı Mahallesi, Çukuroba Caddesi'nde bulunan Çukuroba (Hacı Hüseyin Efendi) Camii hakkında detaylı bilgiler sunmaktadır. İşte metindeki önemli noktalar:
İnşası ve İsimleri:
- İnşa kitabesine göre H. 1080 / M. 1669 yılında Hacı Hüseyin Efendi tarafından yaptırılmıştır.
- Tarihi kayıtlarda farklı isimlerle anılmıştır: "Hacı Hüseyin Efendi Camii", "Hacı Hüseyin Ağa Camii", "Hacı İmam Hüseyin Camii".
- Günümüzde bulunduğu semtin adıyla "Çukuroba Camii" olarak bilinmektedir.
Yıkılışı ve Yeniden İnşası:
- 1945 yılında yıkılarak yerine yenisi yapılmıştır.
- Önceki yapıdan sadece H. 1133 / M. 1720 tarihli tek şerefeli kesme taş minare günümüze ulaşmıştır.
- 1945'te yıkılan ilk cami, ahşap kirişlemeli düz toprak damlı bir harim ve kuzeyinde son cemaat yerinden oluşuyormuş.
- Bugünkü cami, ilkine göre biraz daha büyük ebatlarda inşa edilmiştir. İlk caminin cümle kapısı ve mihrabında ince yonu taş, duvarlarında kaba yonu ve moloz taş, örtü sisteminde ahşap kullanılmıştır. Harime kuzey duvarının ortasındaki basık kemerli kapıdan giriliyormuş.
Onarımları ve Tahribatı:
- Caminin tamir kitabesine göre H. 1181 / M. 1766 yılında hayırseverler tarafından onarılmıştır.
- 13 Ağustos 1876 tarihli kayıtlarda Hacı Hasan tarafından da onarıldığı belirtilmektedir.
- Kurtuluş Savaşı sırasında, 16 Aralık 1919 tarihinde Ermeniler tarafından bombalanarak tahrip edilmiştir.
Günümüzdeki Yapısı:
- 1945 yılında H. Mehmet Gündüz adlı usta tarafından yeniden yapılmıştır.
- Kuzey-güney doğrultusunda eğimli bir arazi üzerine inşa edilmiş olup batı cephesi caddeye açılmaktadır.
- Dıştan 10.70 x 10.70 metre ölçülerinde harim, kuzeyinde 2.90 x 10.30 metre boyutlarında üç gözlü son cemaat yeri ve avlunun kuzeybatı köşesinde tek şerefeli minareden oluşur.
- Cephe duvarları, kemer, paye ve mihrapta sarımtırak renkte ince yonu taş; cümle kapısı ve pencerelerde kırmızımtırak renkte ince yonu taş kullanılmış, örtü sistemi beton üzerine kırma kiremit çatıyla kapatılmıştır.
- Kuzeydeki avluya kuzey duvarındaki kapıdan girilir. Son cemaat yeri üç sivri kemer gözlü olup payelere ve sütunlara dayanmaktadır. Üzeri düz beton dam ve harimle birlikte kırma kiremit çatıyla örtülüdür.
- İç mekana kuzey duvarının ortasındaki basık kemerli kapıdan girilir. İçten 9.45 x 9.45 metre boyutlarındaki harim, orta kısmı yarım küre kubbeli düz beton dam ile örtülmüştür. Yanlardaki örtü sistemi sonradan kartonpiyerle dekore edilmiştir. İç mekan 24 pencereyle aydınlatılmıştır.
- Kıble duvarının ortasında taş mihrap bulunur. Ahşap minber yenilenmiştir. Harimin kuzeyinde boydan boya ahşap mahfil yer alır.
- Avlunun kuzeybatı köşesindeki onikigen gövdeli tek şerefeli kesme taş minare, kitabesine göre H. 1133 / M. 1720 yılında yapılmıştır. Şerefe ahşap korkulukla çevrilidir.
- Yapının minare ve mihrabında bezemeler bulunmaktadır.
Vakfiye Bilgileri:
- Caminin günümüze ulaşan bir vakfiyesi bulunmamaktadır.
- Ancak 1876 tarihli bir kayıtta, şehirde Kız Meslek Lisesi civarında bulunan bir tarlanın yarısının camiye vakfedildiği belirtilmektedir.
- Ayrıca 1876, 1897, 1902 ve 1903 tarihli kayıtlarda cami görevlileri hakkında bilgiler mevcuttur.
Özetle Çukuroba (Hacı Hüseyin Efendi) Camii, 17. yüzyılda inşa edilmiş, Kurtuluş Savaşı'nda zarar görmüş ve 1945'te yeniden yapılmış tarihi bir yapıdır. Farklı dönemlerde onarımlar görmüş ve günümüzde de ibadete açıktır. Minaresi ilk yapıdan günümüze ulaşan önemli bir unsurdur.
