Maraş'ın saygın eşrafından ve milli mücadele kahramanlarından Çuhadarzâde Hacı Mehmet Efendi'nin hayatını, milli mücadeledeki rolünü ve trajik ölümünü anlatmaktadır. İşte metindeki önemli bilgiler:
Doğumu ve Ailesi:
- 1881 yılında Maraş'ta doğmuştur.
- Babası Çuhadarzâde Hacı Ahmet Efendi, annesi Avşar kızı Ayşe Hanım'dır.
- Maraş'ın bilinen, tanınan ve sevilen eşrafındandır.
Milli Mücadeledeki Rolü:
- Maraş milli mücadelesine maddi ve manevi destek vermiştir.
- Fiilen çatışmaların içerisinde yer almıştır.
- Fransızların işgali üzerine Evliya ve Hayrullah Efendilerin desteğiyle evinde bir ziyafet vermiş ve şehrin ileri gelenleriyle durumun ciddiyetini konuşmuştur. Hazırlanan protestoya ilk imzayı atmıştır.
- Bayrak Olayı'nın ardından Şeyh Ali Sezai Efendi öncülüğünde başlatılan teşkilatlanma çalışmalarında yer almıştır.
- Teşkilat adına mühür yaptırılması görevini üstlenmiş ve Şekerli'de teşkilat adına mühür kazıtmıştır.
- Kurulan Heyet-i Merkeziye'nin görevlendirmesiyle Mağralı ve Devecili mahallelerinin teşkilatlanması için çaba göstermiştir.
- Heyet-i Merkeziye'nin çalışmalarına destek için 500 altın bağışta bulunmuştur.
- Şehir içi çatışmaların başlamasıyla 8 Şubat'ta Cancık bölgesinde görevlendirilmiştir.
Kurtuluş Sonrası:
- Şehrin düşman işgalinden kurtarılmasının ardından Maraş'a gelen Selahattin Adil Paşa ile görüşmüş ve ona büyük sevgi beslemiştir. Oğlu doğduğunda adını Selahaddin Adil koymuştur.
- İlk dönem milletvekilleri arasında yer almasına rağmen Ankara'ya gidip Meclis çalışmalarına katılmamış, resmi görev almamıştır.
- Maraş'ta ziraatçılıkla uğraşmaya devam etmiştir.
Vahim Ölümü ve Sonrası:
- 1925 yılının yaz aylarında eşi Zekiye Hanım ve çocuklarıyla birlikte Kandıl'daki bağ evine gitmiştir.
- 15 Eylül gecesi bağ evi eşkıyalar tarafından basılmış ve Hacı Mehmet Efendi bıçaklanarak öldürülmüştür.
- Yedi çocuk annesi ve sekizinci çocuğuna hamile olan eşi Zekiye Hanım da saçlarından tavana asılarak vahşice öldürülmüştür.
- Cinayete azmettirenin Maraş mebusu Tahsin Bey olduğu söylentileri yayılmıştır.
- Olayın siyasi nedenleri olabileceği düşünülerek İstiklal Mahkemesi'nce soruşturulmasına karar verilmiştir.
- 10 Ekim 1925'te başlayan yargılama sonucunda, cinayeti işleyen eşkıyalar idama mahkum edilmiş ve karar halkın önünde infaz edilmiştir.
- Cinayeti teşvik ve tahrik etmekle suçlanan Bastırmacı Hacı Mehmed, Kara Hasan ve kardeşi Kemo on beşer sene kürek cezasına çarptırılmış ve bu ceza hapis cezasına çevrilmiştir.
- Maraş mebusu Tahsin Bey'in yargılanması için dokunulmazlığının kaldırılmasına karar verilmiş ve yapılan yargılama sonucunda 10 sene kürek cezasına çarptırılmış, bu ceza da hapis cezasına çevrilmiştir.
Özetle Çuhadarzâde Hacı Mehmet Efendi, Maraş'ın milli mücadelesinde önemli bir rol oynamış saygın bir şahsiyettir. Ancak ailesiyle birlikte vahim bir cinayete kurban gitmiş ve bu olay dönemin siyasi atmosferinde büyük yankı uyandırmıştır. Cinayetin failleri ve azmettiricileri yargılanarak cezalandırılmıştır.
