Son yıllarda
görülme sıklığı giderek artan böbrek hastalıkları çocuklar için de yaygın bir
sorun haline geliyor. Çocuk büyüdükçe böbrek yetmezliğine kadar varabilen
hastalıklar bazen hiç belirti vermeden ilerleyebiliyor. Çocuklarda böbrek
sorunlarına yol açabilecek hatalara karşı ebeveynlerin dikkatli olması
gerekiyor. Memorial Bahçelievler Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Bölümü’nden Çocuk Nefrolojisi Uzmanı Prof. Dr. Mahmut Çivilibal, çocuklarda
böbrek sağlığını bozan hatalar hakkında bilgi verdi.
1. Çocuğun ne kadar su içtiğini takip etmemek
Ülkemizde su tüketimi bilinci yetişkinlerde yeterince
oturmadığı için ebeveynler genellikle beslenmede gösterdikleri özeni çocuğun su
tüketiminde göstermemektedir. Suyun, besinleri ve oksijeni organlara taşıdığı,
metabolizmayı düzenlediği, toksik maddelerin vücuttan atılmasını sağladığı,
enfeksiyonlarla savaştığı, vücut ısısını dengelediği ve beden sağlığı için
vazgeçilmez olduğu göz ardı edilmemelidir. Bebeklere; katı gıdalara başlanılan
6. aydan itibaren her yemek sonrası 30-100 ml arası su içirilmelidir. 1-5 yaş
arasında su tüketiminin alışkanlık haline gelmesi sağlanmalıdır. Bunun yanında
mevsim koşulları ve çocuğun aktivitesine göre yemek dışı saatlerde de su
içirilmelidir. Çocukların yeterli su tüketip tüketmediğini anlamanın en kolay
yolu, tuvalete gitme sıklığını takip etmektir. Yaşa göre değişiyor olsa da
çocuklar normal şartlarda ortalama 2-3 saatte bir tuvalete gitmektedir.
2. Yemeklere istediği kadar tuz eklemesine izin
vermek
Hipertansiyondan kalp-damar hastalıklarına kadar birçok
hastalığa yol açan aşırı tuz tüketimi vücuttan atılırken sağlıklı böbreklere
dahi zarar vermektedir. Böbrek hastalıklarının da hızlı şekilde ilerlemesine
yol açmaktadır. Bu nedenle çocukların bebeklikten itibaren aşırı tuz tüketimine
alıştırılmaması önemlidir. Süt çocukluğu döneminde bir yaşından önce bebeklerin
tuz ile tanıştırılmaması, 1-18 yaş arasında günlük tüketilen tuz miktarının
günde 2-3 gr’ı (yarım çay kaşığı) aşmaması önerilmektedir. Tuz tüketmeme
alışkanlığı çocukluk dönemlerinden itibaren kazandırılmalı, anne ve babalar
çocuklarına rol model olmalı ve yemek masasına tuzluk konulmaması bir yaşam
biçimi haline getirilmelidir.
3. Ödül olarak cips ve çikolata almak
Obezitenin başlıca nedenlerinden birisi ebeveynlerin
beslenme konusundaki yanlış tutum ve davranışlarıdır. Çocuğun sürekli hazır
paketli gıdalar tüketmesine engel olmamak, çocuğun sevdiği ancak sağlıksız olan
yiyecekleri ona ödül olarak sunmak, tüm gün TV ya da bilgisayar başında abur
cubur atıştırmasına izin vermek obezitenin yaygınlaşmasındaki en temel
faktördür. Obezite böbrek hastalıklarında önemli bir risk faktörüdür. Aşırı
kilonun kalp ve damarlar üzerindeki olumsuz etkileri böbrekleri de
etkilemektedir. Paketli hazır gıdalar, fast food tarzı beslenme, cips, salam,
sosis, sucuk, turşu, salça, konserve gibi koruyucu içeren işlenmiş gıdaların
tüketimi sınırlandırılmalıdır. Bunun yerine potasyum içeriği zengin sebze ve
meyve tüketilmeli, aşırı hayvansal protein alımına dikkat edilmelidir.
4. Tuvaletini tutmasını söylemek
Çocuklar genelde oyuna dalarak tuvaletlerini tutmaktadır.
Özellikle yuva ve anaokulu dönemlerinde oyun çağındaki çocukların birçoğu son
ana kadar idrarını tutmaktadır. Bu durum çocuklarda idrar yolu enfeksiyonları
açısından ciddi risk oluşturmaktadır. İdrarını tutmasını engellemek için
çocuğun 2-3 saat aralıklarla düzenli olarak tuvalete gitmesini alışkanlık
haline getirmesi sağlanmalıdır.
5. "Çocuktur böbreğinde sorun yoktur" diye
düşünmek
Erken evrelerde belirti göstermeyen böbrek yetmezliğini
yakalamanın en etkin yolu kan ve idrar tahlillerinin düzenli yapılmasından
geçmektedir. Böbrek yetmezliğini yavaşlatmak ve tedavi etmek erken teşhis ile
mümkündür. Ailede; diyabet, yüksek tansiyon, fazla kilo veya anne, baba ya da
yakın akrabalarda böbrek yetmezliği hikayesi mevcut ise çocuğun böbrek
fonksiyonlarının 6-12 ayda bir kontrolü gerekmektedir.
6. Çevre tavsiyesi ile ilaç vermek
İlaçların kimyasal maddelerden oluştuğu unutulmamalıdır.
Ağrı kesiciler dahil tüm ilaçlar vücuttan atılırken böbrekler için risk
oluşturmaktadır. Uzmana danışılmadan alınan her gereksiz ilaç böbrek sağlığını
riske atmaktadır. Uzun süreli ve kontrolsüz ilaç kullanımı, çocuklarda kronik
böbrek hastalıklarına neden olabilmektedir. Aynı şekilde vitamin ilaçları da çocuğa
uzman kontrolü dışında verilmemelidir.
7. Çocuğun genital bölge temizliğini doğru yapmamak
Bebeklerde, yetişkinlerdeki gibi cilt yüzeyini kaplayan
koruyucu tabaka henüz gelişmemiştir. Bu nedenle bebeklerde ve küçük çocuklarda
yanlış yapılan alt temizliği; idrar yolu enfeksiyonlarına yol açmaktadır. Alt
temizliğinde zorunlu haller dışında şampuan, sabun, ıslak mendil gibi ürünler
kullanılmamalıdır. Bu ürünler içerdiği kimyasallar nedeniyle genital bölgenin
pH dengesini bozarak, yararlı bakterilerin azalıp zararlı bakterilerin
çoğalmasına yol açmaktadır. Bunların yerine su ve pamuk yeterli olmaktadır.
Ayrıca yukarıdan aşağıya doğru yani genital bölgeden anüse doğru ve çok
bastırmadan silmeye özen göstermek gerekmektedir.
8. Küçük yaştan itibaren çocuğu egzersiz yapmaya
alıştırmamak
Kalp ve damar hastalıklarında olduğu gibi tüm ciddi
hastalıklarda egzersiz ve hareketli yaşam önemli bir koruyucudur. Çocuğa küçük
yaştan itibaren kazandırılan hareketli yaşam alışkanlığı onun ömür boyu
hastalıklardan korunmasına yardımcı olmakla beraber depresyondan korur, mutlu
bir yaşam sürmesini sağlar. Çocuğun tüm beden sağlığı için olduğu kadar böbrek
sağlığı için de egzersiz alışkanlığı kazanması için onlarla birlikte
ebeveynlerin egzersiz yapması önerilmektedir.
9. Çocuğun şikayeti yok diye sağlık kontrollerini
aksatmak
Çocuklarda hipertansiyona yol açan nedenlerin başında
sağlıksız beslenme, stres ve obezite gelmektedir. Hipertansiyon baş ağrısı ile
kendini gösterebileceği gibi bazen de hiçbir belirti vermeden sinsice
ilerleyebilmektedir. Tedavi edilmediğinde kalp ve böbrek yetmezliklerinden
görme kaybına, beyin kanamasına kadar birçok ciddi soruna yol açabilen
hipertansiyondan korunmak için herhangi bir şikayeti olmayan çocukların da
rutin kontrollerine 3 yaşından itibaren tansiyon ölçümü eklenmelidir.
