ÇİĞDEM NEDİR?

Ancak onları daha da değerli kılan boya sanayi,  kozmetik  sanayi,  ilaç sanayi ve gıda sanayisinde kullanılmalarıdır.  Çiğdemin  gıda ve ilaç endüstrisinde kullanım alanı daha geniştir. İştahsızlık, bronşit, boğmaca, hazımsızlık, uykusuzluk,  iktidarsızlık,  gibi rahatsızlıklarda  kullanılmakta; son zamanlarda kanser önleyici etkisi ile daha da dikkat çekmektedir.Çiğdemler, Iridaceae (Süsengiller)  familyası  içerisinde  tanımlanan ve 4 alt familyanın en geniş grubunu oluşturan Crocoideae  alt  familyasına  aittir. Bu familyanın içinde 60 cins ve 1500 tür bulunmaktadır. Safranın (Crocussativus) da içinde bulunduğu bu familyanın bütün türleri otsu ve çok yıllık, yaprak ve çiçekleri ise mevsimliktir. Familyanın çok yıllık özelliği, türlerinin korm, yumru ve rizoma sahip  olmasından  kaynaklanmaktadır. Crocus türleri çoğunlukla ormanlık alanlarda ya da çayırlık ve fundalıklarda kendiliğinden yetişmektedir. Yetişme istekleri bakımından yarı gölge-aydınlık yerleri ve ılıman iklimleri daha çok tercih eder. Drenajı iyi, verimli, kumlu, yaprak çürüğü ve organik maddece zengin, nemli toprakları tercih etmektedir. Su istekleri az ve soğuğa karşı dayanıklıdır. Kuzey yarımkürede tropikal  ve  subtropikal  iklim bölgelerinde yayılış göstermektedir. Daha çok İtalya, İspanya, Yunanistan,  Fas,  Mısır,  İsrail, Türkiye  gibi  Akdeniz’e  kıyısı olan ülkelerde ve Japonya, Çin, Hindistan,  Pakistan,  İran  ve Azerbaycan’da kültürü yapılan çok yıllık otsu bir bitkidir.Dünyanın en pahalı baharatlarından  birisi  olan  safran, cinsin ekonomik değere sahip tek türü olan Crocussativus’tanüretilmektedir.  Bazı  kaynaklarda Crocuspallasi, Crocusserotinus  vb.  türlerin  de  safran yerine kullanıldığı belirtilmektedir. Safran için bitkinin dişi organlarının üç parçalı tepeciği (stigması)  kullanılır.  Tepecik, koyu kırmızı renkli ve 2.5-3.2 cm  uzunluğundadır.  Tepeci-ğin aktif bileşenleri uçucu yağ, karotenler  ve  picrocrosin  gibi bileşiklerdir.  Bu  bileşiklerden karotenler (%10, özellikle crosin %2)  safranın  boyama  özelliğini, picrocrocin ve safranal (%4) acılığını ve aromasını verir. Safranın uçucu yağ oranı % 0.4-1.5 arasında değişmektedir; uçucu yağda bulunan cineol de safranın kokusuna etkilidir. Safran bileşiminde  ayrıca  sabit  yağ (%7), pentozanlar (%5), pektin (%6), B vitaminleri bulunur. Safranın boyama gücü çok yüksek olup 0.1 g safran 10 litre suyun rengini  sarıya  çevirir.  Dünya piyasalarında,  safranın  gramı altının gramına eşdeğer tutulmaktadır.  Safrana  ekonomik değerini kazandıran yapısındaki bileşikler olduğu kadar üretimindeki  zorluklardır.  Safranın verimi yetiştirme şartlarına göre değişmekle birlikte dünya ortalaması olarak 0.5 kg/da’dan daha azdır. Safran çiçeklerinin kaynaklara  göre  değişmekle birlikte  80-220  bin  adedinden yaklaşık 1 kg kuru tepecik elde edilir. Bu da takriben 100 kg yaş çiçek demektir. Bir işçi günde 2.5-3.5 kg yaş çiçek toplar ve bir işçi saatte 50-60 g tepeciği çiçekten ayırabilir.

Kaynak : kahramanmaraş ansiklopedisi.