BİLEYİCİLİK (ZAĞCILIK, ÇARKÇILIK) NEDİR?

 Zaten meslek ehli  de  büyük  ölçüde bıçakçılardan   oluşmaktadır. Maraş’ta  vaktiyle  kullanılmış bir  adı  da  “zağcılık”  olan  ve “çarkçılık”  olarak  da  bilinen bileyicilik,  başta  bıçak  olmak üzere kesici aletlerin ağızlarını keskin hâle getirme işi olarak tanımlanabilir. Tarihini, bıçakçılıkla birlikte ele almak doğru olur.  Şu  hâlde  insanoğlunun bıçak  kullanımıyla  başladığı söylenebilir.Bileyicilik temelde iki tipte yapılır.  Bunlardan  biri  bildik bıçakçı mekânlarında, diğeri de seyyar şekilde. Bileyici mekânları  olarak  şehir  merkezi  ve Hartlap’taki bıçakçı mekânları ifade edilebilir. Günümüze gelene kadar çeşitli araç gereç kullanılmıştır.  Hâlihazırda  bileği taşı, çaprazlama tezgâhı, çekiç, diş açma tezgâhı, el bileği makinesi,  eye,  küsüre,  mengene, ocak  (körük),  örs,  zeytinyağı gibi araç ve malzemenin kullanıldığını söyleyebiliriz. Bileme, temelde “zımpara taşı” ve “bileği (yağ) taşı” denen iki döner taş ile yapılır. Bunlar ağaçtan yapılan küçük bir tezgâhın üstünde olur. Seyyar olanlarının tezgâhı taşınabilmesi için daha hafif olur. Bıçak  vb.  aletler  makineye bağlı zımpara taşı ve bileği taşı  üzerine  sürtülerek  keskinleştirme  işlemi  yapılır.  Bu aletler  önce  zımpara  taşıyla zımparalanır.  Zımparalanan aletler daha sonra bileği taşında keskinleştirir. Taşların bağlı olduğu makinenin eski ve yeni olmak  üzere  iki  tipi  vardır. Hâlâ  varlığını  sürdüren  eski makine ayakla döndürülen basit bir mekanizmadır. Bileyici bir  ayağını  kullanarak  çarkın ve  taşın  dönmesini  sağlarken iki eliyle de körelmiş olan aletleri  zımpara  taşına  tutup taşlama  işini  yapar.  Yeni  tip makineninse elektrikli bir motoru vardır.  Bu makine dikkat gerektirir. Ayakla döndürülen eski makinenin aksine bu makinenin  devri  yüksektir.  Bu sebeple  aleti  keskinleştireyim derken bütünüyle işe yaramaz hâle getirmek gibi bir tehlike de söz konusudur. Ustalık gerektirir. Bileği taşı düşmeyecek şekilde  tezgâha  tutturulmuştur.  Tezgâhın  yanında  bir  de yağ (eskiden zeytinyağı) şişesi vardır.  Şişenin  içinde  ucunda bir bez parçası bulunan bir tel olur. Şişedeki yağın içinde bulunan bu bezli tel ile yağ taşı yağlanır. Bilenecek alet yağ taşının üzerinde ileri geri hareket ettirilerek  keskinleştirilir.  Bu işin ustaları aletin keskinliğini ellerinin üzerindeki kılları dilleri ile ıslatıp keserek test eder. Keskinliği tam kıvama ulaşmışsa  bileme  tamamlanmış  olur. Maraş’ta  öteden  beri  bileyicilik  yapılmaktadır.  Bileyiciliği büyük ölçüde bıçakçılar yapar. Bununla  beraber  yalnızca  bu işi yapan seyyar bileyiciler de vardır. Normal zamanda sınırlı sayıda olan bu tür bileyiciler, Kurban Bayramı arefesinde ve bayramda artış gösterir. Diğer taraftan  demirci,  berber  gibi bazı meslek ehlinin araçlarını kendilerinin  bilediklerini  de belirtelim. Genelde  her  bıçakçının yaptığı bir iş olduğu bilinse de Kahramanmaraş merkezde adı geçen  bileyiciler  olarak  Abid Kurtkaçıran, Ali  Usta,  Durdu Usta, Ejder Biber, Ejder Usta, Hasan Tandoğan, İsmail Usta, Mehmet Çavuş, Mehmet Çokparlamış, Mehmet Kalınkütük, Mustafa Bükrücü, Ökkeş Tandoğan, Ömer Tepebağ, Seyidhan  Özkorkmaz,  Süleyman Biber,  Süleyman  Tandoğan, Yaşar  Tandoğan  gibi  isimleri anabiliriz. Bileyiciler başta bıçaklar olmak üzere birçok kesici aracın körelmiş olan ağzını keskin  hâle  getirirler.  Bunları her türde bıçak, döner bıçağı, et satırı, oyma ve yemenici kalemi, kama, nacak, tahra, orak, testere, terzi ve berber makası, keski, testere ve bıçkı ağzı, keser,  marangoz  malzemeleri, matkap ucu, köşker bizi, el palanyası bıçağı olarak sayabiliriz.

Kaynak : Kahramanmaraş ansiklopedisi