Kahramanmaraş'ta geleneksel zanaatlar arasında önemli bir yere sahip olan bileyicilik (zağcılık, çarkçılık), kesici aletlerin ağızlarını keskinleştirme sanatıdır. Bıçakçılık sanatının bir parçası olarak kabul edilen bu zanaat, tarih boyunca insanlığın kesici aletlere olan ihtiyacıyla birlikte gelişmiştir.
Bileyiciliğin Tarihçesi ve Gelişimi:
- Bileyicilik, bıçakçılıkla paralel bir tarihe sahiptir ve insanlığın bıçak kullanımına başlamasıyla birlikte ortaya çıkmıştır.
- Kahramanmaraş'ta bileyicilik, "zağcılık" veya "çarkçılık" olarak da bilinmektedir.
- Bu zanaat, hem sabit dükkanlarda hem de seyyar olarak icra edilmektedir.
Bileyicilikte Kullanılan Araç ve Gereçler:
- Bileği taşı
- Zımpara taşı
- Çekiç
- Diş açma tezgahı
- El bileği makinesi
- Eğe
- Küsüre
- Mengene
- Ocak (körük)
- Örs
- Zeytinyağı
- Bıçak bileme makinesi
Bileme İşlemi:
- Kesici aletler, öncelikle zımpara taşıyla zımparalanır.
- Ardından, bileği taşı kullanılarak keskinleştirilir.
- Eski tip bileme makineleri ayakla çalıştırılırken, yeni tiplerde elektrikli motorlar kullanılmaktadır.
- Bıçakların keskinliği, bileyiciler tarafından ellerindeki kılları keserek test edilir.
Kahramanmaraş'ta Bileyicilik:
- Kahramanmaraş'ta bileyicilik, uzun yıllardır devam eden bir gelenektir.
- Bıçakçılar genellikle bileme işini de yapmaktadır.
- Kurban Bayramı gibi özel dönemlerde seyyar bileyicilerin sayısı artmaktadır.
- Demirci ve berber gibi bazı meslek grupları da kendi aletlerini kendileri bilemektedir.
- Kahramanmaraş merkezde bilinen bazı bileyiciler: Abid Kurtkaçıran, Ali Usta, Durdu Usta, Ejder Biber, Ejder Usta, Hasan Tandoğan, İsmail Usta, Mehmet Çavuş, Mehmet Çokparlamış, Mehmet Kalınkütük, Mustafa Bükrücü, Ökkeş Tandoğan, Ömer Tepebağ, Seyidhan Özkorkmaz, Süleyman Biber, Süleyman Tandoğan, Yaşar Tandoğan.
- Bileyiciler, bıçakların yanı sıra döner bıçağı, et satırı, oyma ve yemenici kalemi, kama, nacak, tahra, orak, testere, terzi ve berber makası, keski, testere ve bıçkı ağzı, keser, marangoz malzemeleri, matkap ucu, köşker bizi, el palanyası bıçağı gibi çeşitli kesici aletleri bilemektedir.
