Düzenli yapılan
tetkikler sayesinde önlenebilir hastalıklar tespit edilebiliyor ve böylelikle
bireyin daha sağlıklı bir yaşam sürmesi sağlanabiliyor.
Günümüzde bu amaca uygun çeşitli tarama ve tanı tetkikleri
bulunuyor. Özellikle biyokimyasal tetkikler vücuttaki biyolojik değişiklikleri
gösterebiliyor ve en önemli testler arasında sayılabiliyor. Kan, idrar ve
çeşitli vücut sıvılarının biyokimyasal olarak analiz edilmesini sağlayan bu
testler, bireyler tarafından yaşamlarının belli dönemlerinde düzenli olarak
yaptırılması öneriliyor. Memorial Dicle Hastanesi İç Hastalıkları Bölümü’nden
Uz. Dr. Erhan Aydın, sağlıklı bir yaşam için hayat boyu yapılması gereken
testler hakkında bilgi verdi.
Yenidoğan dönemde
yapılan testleri ihmal etmeyin
Yenidoğan döneminde yapılması gereken ilk testler kan grubu
tayini, yaşamın ilk 48-72 saatini takiben de doğumsal metabolik hastalıklar
açısından testleridir. Bu testlerin yapılması için çocuğun beslenmeye başlamış
olması önemlidir. Çünkü bu hastalıklar beslenme ile ortaya çıkar. Metabolik
hastalık taraması için topuktan kan alma işlemi ilk 3 -7 gün içinde
yapılmalıdır. Topuktan alınan kan ile fenilketonüri ve kongenital hipotiroidi
gibi büyüme-gelişme ve zeka geriliği yapabilecek hastalıkların tanısı
konulabilir. Buna uygun tedavi ve diyet uygulaması ile hastalık kontrol altına
alınabilir. Yine yenidoğan döneminde sıkça görülen sarılıklar nedeniyle
bilirubin testlerini yapılması öncelikli tetkikler arasındadır.
Çocuklarda 2 yaşına
kadar tam kan sayımı yapılmalı
Ailelerin, bebeklerinin sağlıklı olduğunu düşünerek düzenli
doktor kontrollerini aksatması ve bazı tetkikleri yaptırmaması önemli
hastalıkların atlanmasına neden olabilir. Sağlıklı çocuklarda 9-12 aylar
arasında tam kan sayımı, serum demir düzeyi, tam idrar tetkiki yapılmalıdır. 2
yaş civarında, okul öncesi dönemde tam kan sayımı, tam idrar tetkiki ve rutin
biyokimyasal testler (serum lipid düzeyleri dahil) yapılmış olmalıdır. Ayrıca
riskli sanayi bölgelerinde yaşayan kişilerin çocuklarının kan kurşun düzeyine
de bakılmalıdır.
Okul öncesinde
hepatit kontrolü ihmal edilmemeli
Çocukların okul öncesinde, yenidoğan döneminde hepatit aşısı
yapılmış olsa da HBsAg ve AntiHBs tahlilleri yapılmalı, bağışıklık ve aşılama
durumları kontrol edilmelidir. Uygun görüldüğünde çocukların hepatit aşıları da
yapılmalıdır. Bu dönemde dışkıda parazit araması da yapılması gereken testler
arasındadır. Bunun yanında aşırı kilolu çocuklarda şeker hastalığı açısından
kan şeker düzeyleri ve büyüme geriliği olan çocuklarda ise çeşitli hormon düzeyleri
kontrol edilmelidir.
Yetişkinlerde kanser
ve kalp taramaları önemsenmeli
30-40 yaşlarında kadın ve erkek bireylerde 3 yılda bir tam
kan sayımına, kan şekerine ve serum lipid düzeylerine mutlaka bakılmalıdır. 30
yaşından sonra kadınlarda rahim ağzı kanseri erken teşhisi için yılda bir kez
PAP smear testi yapılarak, sonucu bir kadın-doğum uzmanı tarafından
değerlendirilmelidir. 40 yaşından sonra hem kadınlarda hem erkeklerde
mide-bağırsak hastalıkları erken teşhisi için gaitada gizli kan tetkikinin, 40
yaş üzeri erkeklerde ise prostat kanseri erken tanısı için kanda total ve serbest
PSA ölçümünün yapılması gereklidir. 50 yaşından sonra kalp sağlığı için
hastanın kilosu, kan yağı düzeyleri, diyabet ve hipertansiyon gibi hastalıkları
dikkate alınarak gerekli testler yapılmalı, bunlara eklenecek ileri tetkikler
de bu sayede belirlenmelidir.
Hangi testin
yaptırılacağı uzmana danışarak belirlenmeli
Kişiye ait risk faktörleri, daha önceden geçirilmiş
hastalıklar, operasyonlar, aile öyküsü veya genetik özellikleri yapılacak
tahlillerin içeriğini ve sıklığını belirleyecektir. Yapılacak tahlillerin
öncesinde ve sonrasında doktora danışarak ayrıntılı bilgi edinilmesi
gereklidir. Doktor, tahlil öncesi ve sonrasında yapılması gerekenler hakkında
bilgilendirme yapacak, gerektiğinde ilave tetkik ve tanı yöntemlerini
önerecektir.
