BAMYA NEDİR?

Anavatanı Etiopya  (Habeşistan),  Hindistan, Burma, Endonezya ve Tayland olarak gösterilse de eldeki kayıtlar Afrika olduğunu kuvvetlendirmektedir. Kuzey Afrika ülkelerinden Avrupa’ya, Ortadoğu ve Anadolu üzerinden Asya’ya  yayıldığı  kabul  edilmektedir. Ülkemizde 2016 yılı verilerine göre 56.047 dekar alanda 29.529 ton bamya üretimi yapılmaktadır. Üretimin yaygın olduğu iller İzmir, Mersin ve Balıkesir’dir. Kahramanmaraş’taki üretim ise 490 dekar alanda 147 ton şeklindedir. Besin içeriği toplam yağ 0.2 g, karbonhidrat 7.5 g, lif 3.2 g, protein 1.9 g şeker 1.5 g, kalsiyum 82 mg, magnezyum 57 mg, potasyum  299  mg,  sodyum  7 mg, C vitamini 23 mg, thiamin 0.2 mg, B6 vitamini 0.2 mg, folate 60 microg, A vitamini 716 IU, K vitamini 31.3 mg şeklindedir. Bamyanın  içerdiği  K  vitamini kanamalarda kan pıhtılaşması, kemik  sağlığı  ve  kırılmalarda;  C vitamini büyüme ve gelişme ile  cilt,  dişler  ve  kemiklerinin sağlığı  yanında  antioksidan özelliği ile zararlı olabilecek serbest radikalleri nötralize etmede; A vitamini beyaz kan hücrelerinin üretiminde, göz sağlığı ve bağışıklık sistemini kuvvetlendirmede; magnezyum enerji sağlama  ve  kemik  dokusunu güçlendirmede;  kalsiyum  ve potasyum kemik ve diş sağlığının korunmasında, kan pıhtılaşması, kas kasılması gibi sinir fonksiyonlarının  düzenlenmesinde önemli rol oynar. Bamya, hem çözünür hem de çözünmeyen liflerin mükemmel bir kaynağıdır. Lifler bağırsakta süpürge görevi görür ve sindirimde kolaylık sağlar. Tokluk hissi verir, kilo vermede yardımcı olur. Sindirilebilir lifler suda çözünür haldedir ve sindirim sırasında jel haline dönüşür. Bu ise şeker hastalarının  glikoz  salınımını yavaşlatarak  kan  şekerlerinin düşürülmesinde yardımcı olur. Lifler aynı zamanda kolesterolün  düzenlenmesinde  de  yardımcı olur. Bamya  kazık  köklüdür. Toprakta 100-120 cm’ye kadar ilerleyebilir. Üzerlerinde oluşan saçak kökler ise 40 cm derinlikte yayılır. Gövde 65 ile 250 cm kadar boylanabilir. Rengi yeşildir ama bazen sarı olabilir, üzerinde  antosiyanin  nedeniyle  kırmızı lekeler oluşabilir. Çiçekler şekil, irilik ve renk bakımından dekoratif,  süs  bitkisi  yapısındadır. Her boğumdan tek çiçek oluşur ve peşi sıra açarlar. Bamyanın yenilen kısmı henüz  olgunlaşmamış  olan  taze meyvesi  ve  çiçek  tablasıdır. Meyveler  çok  hızlı  büyür  ve kısa sürede tazeliklerini kaybeder. Meyve şekli uzun piramit veya  yuvarlağa  yakın;  uçları tombul ve sivri olabilir. Meyve uzunlukları çeşide göre değişir ve 1-2 cm’den 8-10 cm’ye kadar değişebilir.  Bamya  ılıman  ve sıcak iklim koşullarının sebzesidir. Tohum ekimi için hava sıcaklığı 18 °C ve toprak sıcaklığı 20 °C olmalıdır. Tohum çimlenme ve büyüme gelişme sıcaklığı optimum 25 °C’dir ve 20-30 °C arasında üretimi yapılabilmektedir.  Çabuk  ısınan,  derin,  su tutma kapasitesi iyi, tınkumlu tınhafif killi tın yapıdaki toprakları sever.     Bamyalarda tohum ekiminde sonraki 40-60 günde hasada başlanabilir. Hasatta çeşide bağlı olsa da meyve boyu kısaldıkça pazar değeri artar. Meyve boyu makbul olan bamyalar 1-4 cm arasında olanlardır.

Kaynak : Kahramanmaraş ansiklopedisi