Cami, tarih boyunca farklı isimlerle anılmıştır. 1500 tarihli vakfiye belgesinde “Cami-i Kebir”, 1527 tarihli tahrir kayıtlarında “Vakf-ı Cami-i, Cami-i Elbistan”, 1563 tarihli tahrir defterlerinde “Alâüddevle Bey Camii” olarak kaydedilmiş; sonraki belgelerde ise “Cami-i Kebir-i Alâüddevle Bey” ve “Cami-i Atik” isimleriyle anılmıştır. Günümüzde ise hem “Çarşı Camii” hem de “Cami-i Atik” isimleriyle tanınıyor.
Yapının kuzeybatı köşesindeki minare kitabesi, IV. Murad döneminde (1623-1640) minarenin inşa edildiğini ve caminin onarıldığını göstermektedir. Ayrıca cümle kapısındaki kitabelere göre, yapı IV. Mehmet (1648-1693) döneminde ve 1885-1886 yıllarında da tamir görmüştür. 1940’lı yıllarda hububat deposu olarak kullanılan cami, 1950 civarında tekrar ibadete açılmış; 1998 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün yürüttüğü restorasyon çalışmaları 2003 yılında tamamlanmıştır. Bu restorasyon sırasında caminin doğu, batı ve güney cephelerindeki dükkânlar yıktırılarak yapı ortaya çıkarılmıştır.
Cami, düz ahşap tavanlı, hafif çarpık planlı bir yapı olarak dikkat çekiyor. Dış ölçüleri yaklaşık 19.20 x 23.00 metre olan harim; kuzeyde 4.90 x 19.60 metre ölçülerinde son cemaat yeri ve kuzeybatı köşesinde tek şerefeli minare ile tamamlanıyor. Yapının duvarları kaba yonu ve moloz taş, mihrap, cümle kapısı, paye ve kemerler ise ince yonu taş malzemeden inşa edilmiştir. Minarede taş, tuğla ve ahşap kullanılırken, tavan tamamen ahşap malzemeyle kaplanmıştır.
Harim, birbirine üçer sivri kemerle bağlanan dört payeye dayanmaktadır. Kuzey ve güney duvarlarındaki sivri kemerler harim mekanını genişletirken, iç mekânın aydınlatılması yedi hafif mazgal pencereyle sağlanmaktadır. Kıble duvarındaki mihrap istiridye yivli kavsara ve beş kenarlı niş tasarımıyla özgün bir görünüm sunar. Ahşap minber ise orijinal değildir.
Vakfiye kayıtlarına göre, Alâüddevle Bey, caminin ihtiyaçlarını karşılamak üzere çevredeki köyler, bedesten gelirleri, dükkânlar, pazaryeri ve tarım arazilerini camiye vakfetmiştir. 1519 tarihli Darende Evkaf Kayıt Defteri’nde Gürün Köyü’nün malikâne hissesinin bir kısmı camiye tahsis edilmiş; 1527 ve 1563 tarihli tahrir kayıtlarında ise camiye yeni gelirler eklenmiştir. 1689-1695 yılları arasında caminin yıllık gelirinin 3600 akçe olduğu; 1909 Evkaf bütçesinde ise yıllık bedelinin 3700 kuruş olarak kaydedildiği görülmektedir.
Alâüddevle Bey Çarşı Camii, Elbistan’ın tarihî ve kültürel mirasında önemli bir yer tutuyor. Orijinal mimari özellikleri büyük ölçüde korunmuş olan yapı, hem tarihi belgeler hem de restorasyon çalışmalarıyla gelecek nesillere aktarılmaya devam ediyor.
