AHMED EFENDİ (DEBBAĞZÂDE) KİMDİR?

     Debbağzâde Ahmed Efendi’nin kendisi gibi âlim Mehmet isminde bir oğlu vardır.  Debbağzâde diye tanınan Mehmet Efendi, eğitimini tamamladıktan  sonra,  Kasım  Efendizâde İbrahim Efendi’nin “1131/1718” senesinde vefat etmesi üzerine, ondan boşalan Burhan Efendi Darü’lHadis’inde  müderrislik yapmıştır.  Daha sonra müftülük  görevinde  bulunmuştur. Bu  âlim,  “1165/1752”  yılında Maraş’ta vefât etmiştir. 

105Mehmed  Efendi’nin  “Reşhatü’n - Nâsıh mine’l - Hadî-si’s-Sahîh” adlı bir eseri vardır. Bursalı Mehmed Tahir, bu eserin Ayasofya Kütüphânesi’nde bulunduğunu  belirtmekte  ise de,  bu  kütüphânede  bulunan eser, Maraşlı Debbağzâde Mehmed  Efendi’nin  değil,  Şeyhu-lislam  Debbağzâde  Mehmed Efendi’nindir. Maraşlı Mehmed Efendi’nin eseri, aynı kütüpha-nenin Hekimoğlu Ali Paşa bölümü, 459 numarada kayıtlıdır.Mehmed Süreyya, Debbağ-zâde  nisbesine  sâhip  Ahmed Efendi isimli üç ve Carl Broc kelmann ise el-Mar’aşî nisbesine sahip Ahmed Efendi isimli iki farklı âlimi zikretmektedir: 1.  Ahmed  Efendi  (Debbağzâ-de):  Mehmed  Efendi’nin  küçük kardeşidir. Müderris iken, “1092/1681”  senesinde  vefat etti. 2. Ahmed Efendi (Debbağ-zâde) Mehmed Efendi’nin oğludur. Ayasofya müderrisi iken, “1112/1701” yılında vefat etti. Zeki, şâir ve zarifti. 3. Ahmed Efendi  (Debbağzâde):  Salih Mehmed  Efendi’nin  oğludur. Müderris ve “1182/1768/69” senesinde  Selanik mollası olup, vefat  etti.  4.  Ahmed  Efendi el-Mar’aşî: Kazaskerdir. 5. Ah-med b. Muhammed el-Mar’aşî: XVIII.  Yüzyılda  yaşayan  bu zat, Molla Yegen diye tanınır.  Maktul İbrahim Paşa’nın yeğe-ni olduğu belirtilir. Bu âlimin kütüphânelerde,  “Hâşiye  alâ Hüseyniye  fî  İlmi’Âdâb”  (06 Mil Yz. A 1234; Antalya Teke-lioğlu,  514/9)  ve  “Şerhu  Bahsi’l-İlm”  (42  Kon  208/1)  adlı iki  eserinin  yazma  nüshaları bulunmaktadır.  Antalya  Tekelioğlu’da  bulunan  nüsha, 136a-161a  yaprakları  arasında yer  almaktadır.  Risalenin  son yaprağında müellifin adı zikre-dilir. Risale Arapça olup, ta’lik hatla “1132/1719-20” tarihinde istinsah edilmiştir. Debbağzâde Ahmed Efendi (1165/1752)’nin  kütüphâneledeki eserleri şunlardır: 1-Hâşiye  âlâ  Şerh  Sûre-ti’l-İhlâs:  Bu  yazma  eser,  Süleymâniye  Kütüphanesi,  Çelebi Abdullah Bölümü, 273’de bulunmaktadır.  Bu  nüshanın yazısı  ta’lik  olup,  mecmuanın 147-156 varakları arasında bulunmaktadır.  Bir  başka  nüshası da, Esad Efendi Bölümü, 3584’de kayıtlıdır. 2-Hâşiye âlâ Tefsîr âyeti “illâ en  yü’minu“  mine’l-Beyzâvî: Bu  yazma  eser,  Süleymâniye Kütüphanesi,  Antalya-Tekeli-oğlu Bölümü, 885’de kayıtlıdır. Başka  bir  yazma  nüshası  da, 788’de mevcuttur. Bu nüshanın yazısı  ta’lik  olup,  mecmuanın 27-33 varakları arasında yer al-maktadır. 3-Risâle  fî  beyân  kavlihi Teâlâ “ inne’llâhe lâ ya’firu en yüşrike “: Bu yazma eser, Sü-leymâniye Kütüphanesi, Hâfid Efendi  Bölümü,  448’de  bulunmaktadır.  Bu  nüshanın  yazısı nesih  olup,  mecmuanın  10-16 varakları arasında yer almaktadır.4-Risâle  fi’1  -  muhâkeme: Arap  edebiyatına  dâir  olan bu  yazma  eser,  Süleymâniye Kütüphanesi,  Çelebi  Abdul-lah Bölümü, 273’de mevcuttur. Bu nüshanın yazısı ta’lik olup, mecmuanın  157-160  varakları bulunmaktadır. 5-Tefsîru âyeti “ kul innemâ yûhâ “ min sûreti’l-Enbiyâ: Bu yazma  eser,  TYTK.  (Antalya- Tekelioğlu),  885’de  kayıtlıdır. Bu nüshanın yazısı ta’lik olup, mecmuanın 21-26 varakları arasında yer almaktadır. 6-Tefsîru âyeti “Ve mâ nekâmu minhum illâ en yu’minû”: Bu yazma eser, TYTK. (Antal-ya-Tekelioğlu),  885’de  kayıt-lıdır.  Bu  nüsha,  mecmuanın 27-43 varakları arasında bulunmaktadır. 7-Risâle  fî  Şerhi’t-Tarîka-ti’l-Muhammediyye: Bu yazma eser, Beyazıd Devlet Kütüphânesi, 8021’de bulunmaktadır.Ayrıca  Debbağzâde  Ahmed Efendi’nin Keşşâf ve Beyzavî tefsirleri üzerine irad olu-nan  eşkalden  Sa’di  Çelebi’nin vermiş olduğu cevabın tahkiki zımnında  Şeyhulislam  Efendi tarafından vaki olan emre uyarak, Kâzâbâdî ve Esad Yanyavî tarafından yazılan risâleye zeyl olmak üzere “Vaz’iyye Risâle-si” ile “Fatiha-i Şerife Şerhine Hâşiye” adlı iki risâlesi de bulunmaktadır

Kaynak : Kahramanmaraş ansiklopedisi