AĞAÇERİ AYAKLANMASI NEDİR?

      1243 yılında Anadolu Selçuklu Sultanı II.  Gıyaseddin  Keyhüsrev’in komuta  ettiği  Selçuklu  ordusu, Anadolu’yu istilaya kalkan Baycu Noyan’ın yönetimindeki Moğol ordusu ile Kösedağ’da karşılaştı.  Selçukluların  yenilgisi ile sonuçlanan bu savaştan sonra Anadolu’nun Moğol ta-hakkümüne  girmesi,  asayişin bozulması, arkasından Ağaçerilerin isyanları ve Ermenilerin Maraş’a saldırıları vali İmaded-din’i zor durumda bırakmıştı. 1254 yılından itibaren Ağaçeri Türkmenleri,  yaşadıkları  bölgeden geçen iki önemli kervan yollarını  vurmaya  başladılar. Bu yollardan biri Suriye ile ticaretin  yapıldığı  Kayseri-Elbistan-Maraş-Halep  yolu  idi. Burada  milletlerarası  ticaretin yapıldığı ve 40 gün süren Yabanlu  Pazarı  bulunmaktaydı. Bu yolun diğer bir alternatifi de Kayseri-Göksun- Maraş ve Ha-lep yolu idi.  İkinci yol ise Suriye, el-Cezire ve Iraklı tüccarların gelerek Sivas’a ulaştıkları, Sivas-Malatya yolu idi. Bu yol Sivas’tan Kayseri’ye uzanmaktaydı. 1243 Kösedağ Savaşı sonrası  Selçuklu  ordusunun  ağır bir yenilgiye uğraması üzerine Sultan II. Gıyaseddin Keyhüsrev,  Tokat  tarafına  doğru  çe-kilirken  beylerbeyi  rütbesiyle Mübarezeddin Çavlı’yı Elbistan ve  Malatya’nın  muhafazasına gönderdi. Bu bölgelerin valiliğini yaptığı sürece Mübarezeddin Çavlı asayişi ve güvenliği sağlamıştır.  Kösedağ  Savaşı sonrası Malatya ve Elbistan tarafında toplanan Türkmenlerin üzerine saldıran Moğollar onla-rı kılıçtan geçirmişlerdir.II.  Gıyaseddin  Keyhüsrev’in ölümünden sonra yerine geçen oğlu Sultan II. İzzeddin Keykavus,  Ağaçerilerin  isyanını bastırmak üzere harekete geçti. Zaten Maraş valisi İmadeddin  de  devamlı  başkent Konya’ya  başvurarak  yardım istiyordu.  Bu  amaçla  Sultan, Kayseri’den Konya’ya gelen Ve-zir  Kadı  İzzeddin,  Beylerbeyi Şemsedin  Yavtaş,  Emir-i  Dad Fahreddin Ali ve diğer Selçuklu beyleri ile birlikte Ağaçerilerin üzerine ordusunu sevketmek üzere Konya Ovası’nda hazır-lıklara başladı. Elbistan’a sevk edilen Selçuklu ordusu Ağaçerilerin üzerine yürüdü. Ancak bu sırada İran Moğollarının li-deri Baycu Noyan’ın Konya’ya doğru yola çıktığı ve Erzincan’a ulaştığı haberi duyuldu. Bunun üzerine  sultan,  Elbistan’daki Ağaçeriler  üzerine  yürüyen orduyu geri çağırmak zorunda kaldı ve Moğol saldırısını durdurma yollarını aramaya başla-dı. Ancak Selçuklular bu istilayı önleyemeyerek bir kez daha Moğollara mağlup oldular. Boy-cu Noyan’ın bu istilası, Anadolu Selçuklularını  iyice  yıprattığı gibi  ülkede  asayişi  de  bozdu. Serbest kalan Ağaçeriler soygun ve saldırılarını artırdılar.II.  İzzeddin  Keykavus’un saltanatına karşı çıkan kardeşleri IV. Kılıç Arslan ve II. Alâeddin Keykubad da ağabeyleri ile birlikte Vezir Celaleddin Karatay tarafından Selçuklu tahtına çıkarıldılar.  Böylece  Selçuklu tahtında müşterek saltanat dönemi başladı. Ancak iktidar Vezir Celaleddin Karatay’da olup ülkeyi o idare etmekteydi. Celaleddin Karatay’ın ölümünden sonra Selçuklu ülkesi bir yan-dan Moğolların baskısından diğer yandan da kardeşler arasındaki mücadeleden büyük zarar görmüştü. 1254’te II. Alâeddin Keykubad’ın ölümü ile II. İzzeddin Keykavus ve IV. Kılıç Arslan  arasındaki  mücadele kızışmıştı.1254’te IV. Kılıç Arslan Kayseri’de sultanlığını ilan etti. Birçok Selçuklu valisi onun etrafında  toplandı.  Bunlardan biri de Elbistan valisi Felekeddin Halil’di. O da Elbistan’dan Kayseri’ye  hareket  ederek  IV. Kılıç Arslan’a tabi oldu. Böylece fiilen ikiye ayrılan Selçuklu devletinin  doğusunda  kalan Maraş ve Elbistan IV. Kılıç Arslan’a bırakılmış oldu. IV. Kılıç AĞAÇERİ AYAKLANMASI

84KahramanmaraşAnsiklopedisiArslan  ile  ağabeyi  arasındaki mücadelede Elbistan Valisi Felekeddin Halil de taraf olmuştur. Bu valiyle birlikte Kayseri ve Develi valileri de IV. Kılıç Arslan’ı tutarak ülkenin doğusunun ona verilmesini istemişlerdir. İki taraf arasında yapılan savaşta IV. Kılıç Arslan mağlup edilip II. İzzeddin Keykavus’un eline geçip hapsedilse de daha sonra geri bırakılmış ve Moğolların  da  yardımı  ile Anadolu doğu ve batı olarak ikiye bölü-nüp iki kardeş arasında taksim edilmiştir.1256’da  Konya’ya  kadar ulaşan büyük tahribat ve yağma yapan Baycu Noyan, Hülagü’nün Bağdat seferi için hızla geri döndü. 1257’de Elbistan’a gelen Baycu şehri işgal ett i. Bu arada  II.  İzzeddin  Keykavus tekrar  Konya’ya  dönmüş  ve tahtına oturmuştu. Malatya’ya ise  Ali  Bahadır’ı  göndererek burayı  tekrar  kendisine  bağlamıştı.  Baycu  Noyan  ise  Elbistan’dan  Malatya’ya  geçerek burayı  yeniden  işgal  ett i.  Ali Bahadır ise Moğolların önünde tutunamayarak Kâhta tarafına kaçtı. Baycu Noyan ise Malatya’ya IV. Kılıç Arslan’ın adamlarından Fahreddin Ayaz’ı vali tayin ederek Irak tarafına git-mişti. Sultan II. İzzeddin Keykavus ise bir süre sonra Moğolların Anadolu’ya yeniden gelmesi üzerine onların önünden kaçarak Bizans’a sığınmıştı. Bunun üzerine Moğollar Anadolu tahtını Sultanın kardeşi IV. Kılıç Arslan’a verdiler. Ancak Baycu Noyan’ın  Hülagü  tarafından Bağdat üzerine yapılan sefere çağırılması  üzerine  Anadolu’ya tekrar dönen II. İzzeddin Keykavus  tahtını  tekrar  elde ett i. Sultan tahtına döndükten sonra Ağaçerilerin üzerine yürümeye karar verdi. Bu arada Maraş Emiri’nin yeniden yardım talepleri de Konya’ya gelmişti.  Düzensiz  şekilde  hareket eden Ağaçeri Türkmenleri Maraş, Malatya, Adıyaman ve Elbistan çevrelerinde yağma ve çapulculuk yapıyorlardı. Ağaçeriler bu saldırılarında Hısn-ı Mansur’un bir köyünden 45000 koyun ve 7000 sığır çalmışlardı. Bunun üzerine II. İzzeddin Keykavus en önemli komutanlarından Ali Bahadır’ı Ağaçerilerin üzerine gönderdi. Ağaçeriler  Malatya  şehrini  devamlı tehdit  altında  tutmaktaydılar. Bir yandan Ali Bahadır’ın kuvvetleri, diğer yandan da Maraş Emiri  İmadeddin’in  askerleri Ağaçerileri yurtlarında kıstırarak ağır bir yenilgiye uğratt ıkları gibi, liderleri Cuti Bey’i de yakalayarak Malatya’daki Minşar  Kalesi’ne  hapsett iler.  Bu olayla Anadolu’da asayiş yeni-den sağlandı ve ticaret yolları tekrar denetim altına alındı.Sultan  İzzeddin  Keykavus ve kardeşi IV. Kılıç Arslan arasındaki  taht  mücadelesinde  Kılıç Arslan  tarafını  tutan Baycu Noyan, 1258’de Bağdat seferine katılıncaya kadar Anadolu’da kalarak,  onun saltanatını  sağlamlaştırmaya  çalıştı. Baycu Noyan bu amaçla Orta Anadolu’da Kayseri, Sivas, Tokat, Amasya, Maraş ve Malatya mıntıkalarında dolaşarak Kılıç Arslan’ın hâkimiyetini tanımayanlarla mücadele ett i. Baycu, yanında  Engürek  Noyan  da olduğu halde Elbistan yöresine saldırarak 7.000 kişiyi katlett i. Kadın  ve  kızların  birçoğu  da esir  edilerek  Malatya  tarafına doğru götürüldü. Kaynaklarda saldırılan  topluluk  hakkında bilgi  verilmemesine  rağmen bunların yörede isyan halinde bulunan  Ağaçeri  Türkmenleri olduğu muhakkaktır. Moğolların Ağaçeriler üzerine yaptıkları bu sefer birinci saldırı idi. Bu arada Kilikya Ermenileri de Maraş’a saldırmaya başladılar. Maraş Emiri, İmadeddin, Sultan’a  başvurarak  yardım  talebinde bulundu. Ancak valinin feryatlarına yetişen olmamıştı. İmadeddin, Kilikya Ermenilerinin saldırılarına tek başına karşı koyamayacağından, bölgenin onların  eline  geçmesini  önle-mek için Suriye Eyyubi Meliki Nasır Selahaddin Yusuf’a başvurarak hâkimiyeti altında bu-lunan bütün şehirleri kendisine teslim  edeceğini  bildirdi. Ancak Eyyubi meliki başka olay-larla  uğraştığından  bu  teklifi  kabul  etmedi.  Bunun  üzerine Maraş Valisi İmadeddin bölge-yi terk ederek Anadolu içlerine çekildi. Maraş’a saldıran Ermeniler 1258 yılında şehri ele ge-çirdiler.  Ermeniler  Maraş’tan başka  Merzuban,  Raban,  Be-hisni ve Dersbak gibi şehirleri de  Moğolların  yardımıyla  ele geçirdiler.Maraş-Elbistan  arasındaki dağlık bölgede bulunan Ağaçeriler ise 1261-62 yıllarında Moğolların  ikinci  kez  saldırısına 

85uğradılar. Bu saldırının sebebi diğer Türkmenler gibi Ağaçerilerin  de  Moğollara  karşı  II. İzzeddin Keykavus tarafını tu-tup,  onlara  karşı  direnmeleri idi.  Hülagü tarafından gönde-rilen 20.000 kişilik kuvvet Ağaçerileri ağır bir yenilgiye uğrattı. Onlardan birçoğu öldürüldü veya esir alındı. Bu mağlubiyetten sonra Ağaçerilerin bir kısmı Suriye’ye doğru göç etmek zorunda  kaldılar.  Ancak  bu yenilgi ve yılgınlıklara rağmen sonraki  dönemlerde  onların varlıklarını devam ettirdiklerini görmekteyiz. XIV. Yüzyılın ikinci  yarısında  Ağaçerilerin Sis  ve  Sivas’ta  karışıklıklar çıkardıkları   görülmektedir.Daha  sonraları  ise  Ağaçerile-rin bölgede bulunan Dulkadir Türkmenleri tarafından etkisiz hale getirilmiş oldukları düşü-nülebilir. Maraş’ta kalanları da daha sonra kurulan Dulkadirli Beyliği’ne  katıldılar.  Bunların bir  kısmının  ise  Karakoyunlu ve Akkoyunlu Türkmen Devletlerinin  hizmetine  girerek İran’a doğru çekildiklerini görmekteyiz. Ağaçeri Türkmenlerinin 1350’lerden sonra Doğuya doğru  çekilen  topluluğunun başında Hasan Bey bulunuyordu. Hasan Bey’in annesi Kara-koyunlu  Kara  Mehmet’in  kız kardeşi Tatar Hatun idi.

Kaynak : kahramanmaraş ansiklopedisi