Toros Dağları'nın yükselmesi ve havzanın çökmesiyle oluşan gölün kuruması sonucu dağlık, platoluk ve ovalık alanlar oluşmuştur. Yerleşim alanları genellikle %0-5 eğimli alanlarda yoğunlaşırken, güneye doğru eğim artar ve yerleşimi sınırlar. Doğuda ise ova tabanına geçilir.
Afşin'deki yer şekillerinin oluşumunda tektonik hareketler, kayaç türleri, akarsu faaliyetleri ve iklim koşulları etkili olmuştur. Paleozoik dönemde denizel ortamda karbonatlı ve kalsitli çökeller oluşmuş, tektonik hareketlerle yükselerek kara haline gelmiş ve metamorfizmaya uğramıştır. Mezozoik dönemde Tetis Denizi'nin yayılmasıyla ultrabazik lavlar deniz tabanını oluşturmuş, üzerine kalın karbonat çökelleri birikmiştir. Alpin orojeneziyle Tetis Denizi daralmış, karbonatlı tortular yükselerek karstlaşma ve akarsu ağlarının oluşumuna zemin hazırlamıştır. Tersiyer döneminde kara alanları genişlemiş, Oligosen'de sığ denizlerde kaba klastik malzemeler birikmiştir. Miyosen'de tektonik hareketlerle havzalar oluşmuş, göller yerleşmiş ve karbonatlı çökeller ile klastik malzemeler bir arada çökelmiştir. Kuvaterner döneminde tektonik ve iklim değişimleri önemli rol oynamış, buzul çağlarında Binboğa Dağları'nda buzul topografyası oluşmuştur.
Binboğa Dağları'nda Paleozoik ve Neojen yaşlı kalkerler ile Kuvaterner alüvyonları bulunur. Elbistan havzasındaki gölsel dolgular, Neojen ve Pleistosen'deki göl oluşumlarını doğrular. Afşin, üçüncü derece deprem kuşağında yer alır. Yüzeyde kil ve konglomeralar içinde gölsel kireçtaşları bulunur. Paleozoik şistler ve mermer bantları, bölgenin jeolojik yapısını zenginleştirir. Afşin-Elbistan havzasında, Neojen dönemindeki yarı tropikal iklimin etkisiyle zengin linyit yatakları oluşmuştur. Binboğa dağları, Paleozoik yaşlı kalkerler, mermer, kalkşist, mikaşist ve gnayslardan oluşur. Bölgede, farklı yükselti ve jeolojik oluşumlara sahip tepeler ve sırtlar bulunur.
