AFŞİN BEY(HAYDAR B. KÂVÛS) KİMDİR?

      Abbasi Devleti’nde muktedir olan diğer birçok komutan gibi o da Samarra’da  yetişmiştir.  Afşin Bey’in Maraş’la ilgisi Mutasım zamanında  düzenlenen  Anadolu  seferlerinde  Elbistan  ve Efsus (Afşin) taraflarına gelmiş olmasıdır. 838 yılına denk gelen bir sefer sırasında Mutasım ve Afşin, Elbistan ovasına kadar gelmişlerdir. Hatta Halife bir şehir kurmak istese de daha sonra  bundan  vaz  geçmiştir. Günümüzde  Afşin  ilçesinin Tel-Afşin  (Höyüklü)  köyünün adının  Afşin  Bey’den  geldiği ileri sürülmektedir.Afşin  Bey’in  askeri  faaliyetlerde kumandan olarak yer alması  halife  Me’mun’un  son yıllarında  Mısır’daki  isyanları bastırması  girişimleriyle  başlar.  Daha  sonra  Me’mun’un H.218/M. 833’teki Bizans sefe-rinde de görev almıştır. Halife Mem’un’un ölümünden sonra Mutasım’ın  halifeliği  devral-masında etkin rol oynayan Afşin Bey, döneminde de Bizans’a yönelik Anadolu seferlerine ka-tılmaya devam etmiştir. H. 201/M. 816-817 yıllarında İran’da ortaya çıkan ve Azerbaycan tarafına doğru yayılan Babek İsyanı zamanla oldukça etkili hale gelmişti. Bu tehlikeyi bertaraf için afşin bey görevlendirilmiştir. Azerbaycan’a vali tayin edilen Afşin Bey, H. 220/M. 835 yılında Halife Mutasım tarafından Babek el-Hür-remî ile savaşmak üzere büyük bir orduyla Berzent’e gönderil-miştir. Afşin Bey’e seferlerinde diğer Türk asıllı komutan olan Büyük Boğa da destek vermiş-tir.  Mutasım  tarafından Afşin Bey’in  ordusu  aynı  zamanda para ve mühimmat yönünden büyük  destek  almıştır.  Yapılan savaşta Afşin Bey Babek’in adamlarından 100 binden fazlasını öldürmüştür. Babek, Afşin Bey’e karşı yenilerek memleketine kaçmıştır. Afşin Bey H. 221/M. 836 senesinde de zor kış şartları altında da olsa Babek ile mücadelesini sürdürdü.

      Ertesi yıl yani H. 222 / M. 837 sene-sinde Mutasım, Afşin’i yeniden Babek’in üzerine gönderdi. Bu seferde  kullanması  için  halife ona 30 milyon dirhem para da gönderdi. Afşin 24 Ağustos Cuma  günü  Babek’in  önemli merkezlerinden biri olan Bezz’i büyük  bir  kuşatmanın  ardından  feth  etti.  Kalenin  ele  geçirilmesinin  ardından  Babek, çevredeki çiftçilerin yardımıyla bir  aldatmaca  tertip  edilerek Afşin tarafından yakalanmıştır. 4  Ocak  838’de Afşin,  Babek’i, Samarraya Mutasım’ın yanına götürmüş daha sonra Mutasım, ibret teşkil etmesi için Babek’i öldürtmüştür.  Babek’in  öldürülmesinin ardından Mutasım, Afşin’e 2000 dirhem verip taç giydirmiş,  mücevherlerle  tezyin  edilmiş  iki  kemer  takmış ve onu Sind valiliğine tayin etmiştir. Bununla da yetinmeyen Mutasım İslamiyet’e fayda sağlayacak faaliyetlerde bulunduğu düşüncesiyle şairleri onun yaptıklarından ötürü övecekleri şiirler yazması için görevlendirmiştir.  Abbasi orduları Babek isyanını bastırmakla meşgul olduğu sıralarda Bizans İmparatoru Theoplios  bunu  fırsat  bilerek 837’de  Zibatra  (Doğanşehir) şehrine saldırılarda bulunmuş ve  burayı  tahrip  etmişti.  838 yılının  Haziran  ayında  Halife  Mutasım,  Afşin’le  birlikte Bizans’a  karşı  sefer  düzenle-miştir.  Babek  isyanından  da kurtulan Mutasım bu sefer için büyük bir ordu teşkil ettirmiş ve  Bizans  üzerine  iki  koldan saldırmayı  planlamıştır.  Bunun için Afşin’i Suruç civarına gönderirken kendisi de Tarsus yakınlarına ilerlemiştir. Bizans İmparatoru da Mutasım’ın top-raklarına giren ordularına karşı bir harekât düzenlemek istese de  hangi  tarafa  yöneleceğini şaşırmıştı.  Nihayet  Temmuz ayında İmparator ile Afşin Kazova’da karşı karşıya geldiler. Burada  Afşin  karşısında  ağır bir yenilgi alan İmparator, İstanbul’a  kadar  geri  çekilmek zorunda kalmıştır. Afşin’in bu başarısı üzerine Ankara’ya ka-dar ilerleyen Mutasım daha ileri bir harekât planlayıp içinde Afşin’in  de  olduğu  ordusunu Ammuriye’ye(Amorion)  yönlendirmiştir. Sıkı bir kuşatmanın  ardından  Ammuriye  12 Ağustos 838’de ele geçirilmiş ve Müslümanlar  buradan  yüklü miktarda ganimet elde etmiş-lerdir. Afşin  Bey, Abbasi  hilafeti nezdinde başarılı askeri kimliği dolayısıyla  itibar  kazanmıştı.  Bu durum devletin bazı kade-melerindeki görevliler tarafından kıskançlığa sebep oluyordu. Her fırsatta bazı devlet ricali onun halife karşısındaki itiba-rını  sarsmaya  çalışıyordu.  Bu kişilerin iddialarına göre Afşin, Horasan valisini Mazyar isimli birisinin isyan etmesini teşvik ederek zayıflatmak ve böylelikle Horasan’ı ele geçirmek istiyordu. Mazyar’ın yakalanarak isyana Afşin’in sebep olduğunu açığa vurması ve daha sonra Afşin’in yakınlarından Mengü-cür  el-Eşrosenî’nin  Azerbaycan’da  isyan  ederek  halifeyi tanımadığını  söylemesi  halifelik açısından onun itibarının sarsılmasına  sebep  oldu.  Mutasım H. 225/M. 840 senesinde Afşin’i etrafına asker toplayarak isyan edebilir bahanesiyle yakalatmış ve sadece kendisinin sığacağı minare benzeri bir yere kapatmıştır. Acele olarak Afşin’i cezalandırmak için ve-zir, Kadılkudat ve Bağdat valisinden müteşekkil bir meclis terkip ettirmiş ve bu mecliste Afşin putperestliğe, Mecusiliğe temayülü olduğu, yanında mücevherlerle tezyin edilmiş “Kelile ve Dimne“ kitabı taşıdığı, Acemlerle (Sasani Devleti) yaptığı  mektuplaşmalarda  onları kutsadığı gibi iddialarla suçlu bulunarak  zindana  atılmış  ve yakınları Samarraya sürülmüştür. Hapis hayatına 1 yıl daya-nabilen  Afşin,  H.  226/M.  841 (Haziran ayı) yılında zindanda aç bırakılmasından dolayı hayatını kaybetmiştir. Önceleri İslamiyet’e hizmetleri dolayısıyla adına şiirler yazdıran Mutasım, Afşin öldükten sonra onu yaktırmış ve küllerini Dicle nehrine döktürmüştür.

Kaynak : kahramanmaraş ansiklopedisi