Cami harabe bir durumda iken tamamen yıkılarak yerine, Hacı
İbrahim Evliya Efendi tarafından 1912-1914 yılları arasında bugünkü cami
yaptırılmıştır. Avlunun doğu ve batı taraflı arına yerleştirilen iki katlı
medrese ise onarımlarla günümüze gelmiş olup, 29 Şaban 1278 H./ 1 Mart 1862 M.
tarihli vakfıye ile 1319 H./1901 M. tarihli Maarif Salnamesinde fonksiyonunu
sürdürdüğü belirtiliyor. Medrese fonksiyonunu kaybetmiş olup, bir bölümünde
öğrenciler ikamet etmekte, diğer bölümü ise Kur’an Kursu olarak
kullanılmaktadır.
Orijinal dokusunu önemli ölçüde muhafaza eden medresenin,
1912-1914 yılları arasında şimdiki cami yapılırken onarım gördüğü
anlaşılmaktadır. Yapı daha sonra Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 1963 ve
1987 yıllarında tamir edilmiştir.
Yapının avlusuna kuzey duvarında açılan basık kemerli
kapıdan girilir. Medresenin duvarlarında ahşap hatıllı, moloz taş, örtü
sisteminde ahşap malzeme kullanılmıştır. Medrese, ortasında cami olan avlunun
batı ve doğu kanatlarına simetrik olarak iki katlı yapılmıştır. Medrese arsanın
durumuna göre inşa edildiği için kısmen çarpık plânlıdır.
Batı Kanat : Avlunun batı kenarına kuzey- güney
doğrultusunda yerleştirilen medresenin, zemin katı yan yana sıralanan ve
avludan bir basamak yüksekte tutulan hafif çarpık plânlı üç odadan oluşur.
Ebatları 3.00 x 4.05 m. ilâ 3.10 x 6.45 m. arasında değişen odalardan güney
köşedeki bir kapı ve bir pencereyle, ortadaki hacim bir kapı ve üç pencereyle,
kuzey köşedeki mekân ise bir kapı ve iki pencereyle avluya açılırlar. Zemin
kattaki mekânlar ahşap kirişlemeli tahta tavanla kapatılmıştır.
Medresenin üst katına güney köşeye yerleştirilen on iki
basamaklı taş merdivenden çıkılır. Üst katta yer alan üç oda ve bir eyvan
sofaya açılırlar. Boyutları 2.90 x 3.90 m. ilâ 3.00 x 6.50 m. arasında değişen
odalardan kuzey köşedekinin kapısı eyvana, diğerininki sofaya açılmaktadır. Odaların
pencere sayılara bir ilâ dört arasında değişmektedir. Mekânlar alttan düz ahşap
tavanla, üst en de kırma kiremit çatıyla kapatılmıştır; orijinalinde ahşap
kirişlemeli düz toprak dam ile örtüldüğü belirtiliyor.
Doğu Kanat :Avlunun doğu kenarına kuzey güney
doğrultusunda “L” Acemli (İskender Bey – Şehit Evliya) Medresesi, Doğu Kanat
Acemli (İskender Bey – Şehit Evliya) Medresesi, Batı Kanat 43 biçiminde
yerleştirilen medresenin zemin katı; üç oda, sekiz gözlü helâ ve küçük banyodan
oluşur. Üzeri ahşap kirişlemeli düz tavanla örtülen odalar birer kapı ve birer
pencereyle avluya açılırlar. Güney köşedeki mekân çarpık plânlı olup, odaların
ebatları ortalama 2.80 x 3.00 m. dir. Kuzey tarafa “L” biçiminde yerleştirilen
sekiz gözlü helânın (tuvaletin) üzeri onarımlar sırasında beton tablayla
kapatılmıştır. Kuzeybatı köşeye betonarme olarak yapılan banyo sonradan ilâve
edilmiştir.
Medresenin “L” biçimindeki üst katına, güney köşedeki on bir
basamaklı taş merdivenden çıkılır. Üst katta yer alan altı odanın kapısı sofaya
açılmaktadır. Odaların pencere sayıları bir ilâ üç arasında değişmektedir. Doğu
kanattaki mekânlar da arsanın durumuna göre şekil aldığı için bazı odalar
çarpık plânlıdır. Odaların boyutları 2.10 x 3.50 m,
ilâ 3.30 x 4.50 m, arasında değişmektedir. Mekânların üzeri alttan düz ahşap
tavanla, üstten de kırma kiremit çatıyla kapatılmıştır; orijinalinde ahşap
kirişlemeli toprak dam ile örtüldüğü belirtiliyor. Medrese oldukça sade bir
şekilde inşa edilmiştir.
Fethullah oğlu Koca Emin Ağa tarafından 29 Şubat 1228 H./ 1
Mart 1862 M. yılında tanzim ettirilen vakfiyede, medresenin faaliyetini
sürdürdüğü belirterek müderrisinin Evliya zâde Seyyid Mustafa Efendi olduğu
kaydedilmiştir. 1319 H. / 1901 M. tarihli Maarif Salnâmesi’nde ise, medresenin
müderrisinin Evliya zâde Ahmet Efendi olduğu zikredilerek on (10) öğrencinin
eğitim gördüğü belirtilmiştir.
