Tüm ölüm nedenlerin en başında yer alan kalp damar hastalıkları geliyor.
Tüm dünyada ölüm nedenleri arasında ilk sırada kalp damar
hastalıkları geliyor. Özellikle son yıllarda kalp damar hastalıklarını
tetikleyen sigara, sağlıksız yaşam tarzı gibi risk faktörlerinin yaygınlaşması
nedeniyle bu hastalıklardan dolayı yaşanan ölümlerde artış görülüyor. Check upve kalp damar tarama programları ise kalp damar hastalıkları riskinin
belirlenmesinde önemli rol oynuyor. Memorial Bahçelievler Hastanesi Kardiyoloji
Bölümü’nden Uz. Dr. Gülsüm Bingöl, yeni yılda kalp sağlığınızı koruyabilmeniz
için tarama testlerinin önemi hakkında bilgi verdi.
Aklınıza sadece kalp krizi gelmesin
Kalp damar hastalıkları denince akla sadece kalp krizi
gelmemelidir. Kalp damar hastalıkları çok geniş bir gruptur. Vücuttaki damar
sistemini ilgilendiren ve hayati sonuçları olan kalp krizi, felç, aort damar
genişlemesi, bacak damar tıkanıklığı gibi birçok hastalık bu grubun içinde yer
almaktadır. Bir hastanın kalp krizi riski azaltıldığında aynı zamanda onun
hayatı boyunca felç geçirme riski, aort damar genişlemesi riski gibi faktörler
de azaltılmış olmaktadır. Bu hastalıklardan korunmak için temel önlemler olsa
da kalp damar hastalıkları riski taşıyan kişilerin doktor kontrolünde olması ve
sürekli takip edilmesi gerekmektedir. Kalp damar hastalıkları riskini önceden
saptamak yaşam kalitesini yükseltir ve ömrü uzatır. Bu nedenle check up
programları ve kalp damar hastalıkları yönünden uygulanan tarama testleri
hayati önemdedir.
Risk faktörlerini ortadan kaldırmak elinizde!
Kalp damar hastalıklarına yol açan değiştirilebilen ve
değiştirilemeyen risk faktörleri vardır. Değiştirilemeyen risk faktörlerinin
başında genetik faktörler gelmektedir. Kişide aile öyküsü olması, hastanın
yaşı, cinsiyeti değiştirilemeyen risk faktörlerindendir. Bu hastaların
kontrollerini aksatmaması korunmaya yardımcı olmaktadır.
Değiştirilebilen risk faktörleri ise şöyle sıralanmaktadır:
Değiştirilebilir risk faktörlerinin başında dünyadaki önemli
ölüm nedenlerinden biri olan sigara gelmektedir. Sigara kullanımı Avrupa
ülkelerinde giderek azalırken ülkemizde giderek artmaktadır. Sigara nedeniyle
kadınlarda ve gençlerde kalp krizi çok daha sık görülmektedir.
Şeker hastalığı ve yüksek tansiyon da değiştirilebilen risk
faktörlerindendir. Her ikisi de sinsi ilerleyen, kronik ve tehlikeli
hastalıklardır. Çoğu kişi bu hastalıklara sahip olduğunu ancak bu hastalıklara
bağlı herhangi bir organında problem geliştiğinde fark etmektedir. Buna karşın
yüksek tansiyon ve şeker hastalığının erken tanısı ve tedavisi bunlara bağlı
ölümleri son derece azaltmaktadır.
Bir diğer değiştirilebilir risk faktörü dislipidemi adı
verilen kolesterol değerlerindeki dengesizliktir. İyi kolesterol HDL düzeyinin
düşük olması ve kötü kolesterol LDL düzeyinin yüksek olması kalp damar
hastalıkları açısından önemli bir risktir.
Hastanın yaşam tarzı da değiştirilebilen risk faktörüdür.
Kilolu olmak, hareketsiz olmak, beslenme alışkanlarının kötü olması
değiştirilebilir ve değiştirildiği zaman kişide kalp damar hastalıklarına
yakalanma oranını birçok ilaçtan daha fazla azaltacak olan faktörlerdir. Bu
risk faktörlerini tedavi etmek kişinin ömür boyu kalp damar hastalıklarından
herhangi birinden ölme ya da sakat kalma oranını oldukça fazla azaltmaktadır.
Kalp check up’ıyla ilgili bilmeniz gereken her şey
• Kronik hastalıkları olan, sistemik romatizmal hastalıkları
olan, doğum kontrol hapı kullanan ya da herhangi bir nedenle hormon hapı
kullanmış kadınların, kanser öyküsü olan hastaların, kanser nedeniyle kemoterapi almış hastaların check up programlarına daha erken katılmaları
uygundur.
• Check up’ın amacı herhangi bir hastalığa yakalanmadan
problem olma ihtimalini görmektir. Bu nedenle aslında sağlıklı görünen kişiler
check up yaptırmalıdır.
• Check up programlarında ilk olarak kişinin geçmişi
dinlenir. Muayenesi yapılır ve bazı temel kan tetkikleri yapılır. Kan
tetkiklerinde şeker hastalığı, kolesterol bozukluğu görülmektedir. Aynı zamanda
bu hastalıkların organlara zarar verip vermediğine yönelik organ fonksiyon
testlerini içeren kan testleri yapılmaktadır.
• Şüphelenilen hastalarda detaylı kan basıncı ölçümleri
yapılmaktadır. Temel elektrokardiyografi çekilerek doğumsal ritim problemleri
değerlendirilir.
• Bu testlerin hepsi tüm hastalara yapılırken bu noktadan
sonraki tetkikler kişinin risk faktörlerine göre kişiye özel belirlenir.Bazı
hastalarda başka hiçbir test yapılmadan riskler ve kontroller belirlenirken
bazı hastalarda koroner anjiyografiye kadar uzanan detaylı testler
gerekebilmektedir.
• Genel olarak check up programlarında amaçlanan hastaların
10 yıllık kalp damar hastalıkları geliştirme, bu hastalıklardan dolayı hayatını
kaybetme ya da sakat kalma riskini belirlemektir. Bu sınır düşük riskli, orta
riskli ve yüksek riskli olarak ayrılır. Bu hastaların verilerine göre yapılan
risk sınıflaması sonrası daha ileri tetkikler planlanır.
• Check up programları ile bazen hiçbir şikayeti olmayan
hastalarda ciddi damar tıkanıklıkları saptanarak tedavi altına alınabilir.
Bazense yaşam tarzı değişikliği, sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz yapma
gibi önerilerle hastada yaşam boyu kalp damar hastalıkları gelişme riski
azaltılabilmektedir.
• Genel olarak erkeklerde bilinen hiçbir hastalığı ya da
önemli bir aile öyküsü yoksa 40 yaşından sonra, kadınların ise menopoz sonrası
check up programlarına katılması gerekmektedir.
• Eğer kişide aile öyküsü varsa yani birinci derece erkek
yakınlarında 55 yaşın altında, kadın yakınlarında ise 65 yaşın altında kalp
damar hastalıkları varsa daha erken yaşta check up programlarına katılmaları
tavsiye edilmektedir.
• Çok sigara içen ya da kilolu kişilerin de bu yaş sınırını
beklemeden kontrollerini yaptırmaları gerekmektedir.
• Genç yaşta hipertansiyon, yüksek tansiyon, şeker hastalığı
yaşayan özel hasta gruplarının da mümkün olan en erken yaşta check up
programlarına katılmaları gerekmektedir.
•Spora başlayacak kişiler de check up yaptırmalıdır.
Sporcuların check up programları daha farklı olmaktadır. Spor yapacak kişiler
normalden çok daha fazla efor sarf edecek aynı zamanda yarışmalı sporlarda daha
fazla heyecan ve adrenalin söz konusu olacaktır. Yarışmalı spor olmasa da spora
başlayacak kişilerin efor kapasitesi değerlendirilmesi, eforla nabız ve
tansiyon yanıtını görerek eforun süresi hakkında fikir alınabilmesi, sporda
dikkat etmesi gereken şeyler olup olmadığına bakılması için check up tavsiye
edilmektedir.
• Tüm bu programlar neticesinde hastaları risk düzeylerine
ayırıp kalp damar hastalıklarına yol açacak risk faktörlerini tespit etmek,
bunlarla mücadele etmek ve sonuçta hastanın yaşam boyu bu hastalıkları geçirme
ya da bu hastalıklardan ölme ve sakat kalma oranını azaltmak sanıldığından çok
daha mümkündür.
