Takıntılı düşünceler alt edilemez ve günlük yaşamımızı
etkileyecek, günlük etkinliklerimizi kısıtlayacak düzeye gelirse
Takıntı-Zorlantı Hastalığı (Obsesif-Kompulsif Bozukluk) adı verilen bir ruhsal
hastalık akla gelmelidir.
Uzaklaştırılamayan Düşünceler Kaygıya Dönüşür!
Obsesif-Kompulsif Bozuklukta takıntı; kişinin isteği dışında zihne gelen ve uzaklaştırılamayan mantık dışı düşünce, dürtüler ve temel bozukluklardır. Bu takıntılar, uzaklaştırılamadığı için kaygı ve sıkıntıya yol açar. Takıntıların yol açtığı kaygı ve sıkıntıyı azaltmak için ya da ortadan kaldırmak için yapılan yineleyici davranış ve zihinsel eylemlere de zorlantı adı verilir. OKB’nin her 100 kişiden 2-3’ünde görüldüğü saptanmıştır. Genellikle; ergenlik döneminde ve 20-30’lu yaşlarda başlamasına karşın, okul öncesi çağdaki çocuklar dahil herhangi bir yaşta görülebilir. Erkeklerde daha erken yaşlarda başlamasına karşın genel olarak kadınlarda daha sık görülmektedir. Ülkemizde En Yaygın 2 Takıntı: Temizlik ve Kontrol!
Takıntı ve zorlantılar, toplumdan topluma, kültürden kültüre
değişiklik gösterebilir. Ülkemizde ve tüm dünya toplumlarında en sık görülen
takıntı ve zorlantılar arasında; titizlik hastalığı (kirlilik takıntısı ve
temizlik zorlantısı) ve kontrol hastalığı (güvenlik takıntısı ve kontrol
zorlantısı) yer alır. Zihne gelen olumsuz düşünce ya da sözcükleri önleyememe,
olumsuz bir sözü ağzından kaçıracağından kaygılanma, zihne gelen cinsel
içerikli düşüncelerden kurtulma isteği, çevresindeki kişilere istemeden zarar
vereceğinden kaygılanma, dinsel inancına aykırı düşüncelerin zihnine gelmesi
biçiminde takıntılar daha seyrek görülür.
OKB, her şeyin simetrik ya da belli bir sayısal düzen içinde
olması gerektiği biçiminde bir takıntı, bunu sağlama yönünde davranış
değişikliği, önemsenen bir nesneye dokunma, sayı sayma, biriktirme, saklama ya
da batıl inançlar biçiminde de olabilir.
Her Takıntılı Düşünce Ya Da Davranış OKB Midir?
Bu örnekleri okuduğunuzda ya da işittiğinizde “temiz ve
düzenli olmanın; estetik bir ortamda yaşama istemenin, güvenlik amacı ile
kapıları, pencereleri kontrol etmenin ne zararı var, bunlar hastalık mı
sayılmalı?” biçiminde düşünebilirsiniz. Elbette bu davranışları günlük
yaşamımızda yapıyor olmak hastalık sayılmaz.
Tıbbi açıdan bu şekildeki düşünce ve davranışların hastalık sayılabilmesi
için kişinin günlük işlevlerini etkileyecek, kısıtlayacak, bozacak kadar
şiddetli ve yoğun olmalıdır. Örneğin, bir ev kadını her gün ve günün her
saatinde temizlik ve çamaşır yıkamakla zaman geçiriyor ve bu davranışları
nedeni ile de çocukların sağlık ve eğitimine zaman ayıramıyorsa bunun da
sağlıklı bir durum olmadığı anlaşılabilir.
Nedenleri Nelerdir?
OKB’nin nedenleri arasında, genetik geçiş olasılığı üzerinde
durulmaktadır. Beyin biyokimyasında serotonin adlı ileticinin işlevlerindeki aksamanın
OKB oluşumunda etkili olduğu görülmektedir. Çocukluk çağı ruhsal travmalarının
bazı kişilerde OKB oluşumunu etkilediği gözlenmektedir. Kişilik yapısı olarak
titiz, kuralcı, ayrıntıcı, mükemmeliyetçi özelliklere sahip olan kişiler OKB’ye
yatkın kişiler olarak değerlendirilmektedir.
Nasıl Tedavi Edilir?
Serotonin sitemindeki aksamaları düzelten ilaçlar OKB
üzerinde etkilidir. İlaç etkisi genellikle, 2-3 haftada ortaya çıkar. İlaç
kullanımı en az 2 yıl sürdürülmelidir. İlaç dışı tedaviler arasında en çok
etkili olanı “Bilişsel Davranışçı Tedavi”dir. Bu uygulamada davranışçı
yöntemler kullanılır. Burada hedef rahatsızlık veren düşüncenin oluşturduğu
kaygıyı söndürmek ve alışma durumunun oluşmasını sağlamaktır. Bu şekilde
yapılan tedaviye alıştırma tedavileri adı verilir. Öte yandan uygulanan
bilişsel tedavide ise amaç, rahatsız edici düşüncelerin oluşturduğu sorumluluk
algısını azaltmaktır. Bilişsel ve davranışçı terapiler, hem hastalığın
tedavisinde hem de özelikle nükslerin önlenmesinde çok önemli bir yer tutmakta,
tedavide bazen tek başlarına bazen de ilaç tedavileri ile birlikte
kullanılabilmektedirler. Bilişsel davranışçı tedaviler, tedavi seçenekleri
arasında en önemli yeri tutmaktadır.
Kendinizde OKB Olduğunu Düşünüyorsanız Ne Yapmalısınız?
Kişinin kendindeki bazı düşünce ve davranışların bir ruhsal
hastalığın belirtileri olabileceğine karar vermesi çoğu kez güçtür. OKB’nin
sizde olabileceğinden kuşku duyuyorsanız bir psikiyatri uzmanına başvurarak
profesyonel yardım talep edebilirsiniz.
