Türkiye’nin 2024 yılında 15.3 olan PM2.5 (partikül madde) değeri, 2025 raporunda 19.2’ye fırladı.
AVRUPA’NIN EN KİRLİ 10 NOKTASININ 5’İ TÜRKİYE’DE
T24'ün haberine göre Türkiye, Avrupa genelinde hava kirliliğinin en yüksek olduğu 4. ülke konumuna yerleşirken, yerleşim birimleri bazında çarpıcı bir istatistik dikkat çekti. Avrupa’nın havası en kirli 10 yerleşim yerinin yarısı Türkiye sınırları içerisinde bulunuyor:
Iğdır: 64.4 PM2.5 değeriyle Avrupa’nın zirvesinde.
Buca (İzmir): Listede 2. sırada yer alarak kıyı şehirlerinde dahi kirliliğin boyutunu gösterdi.
Gödekli (Iğdır), Konya ve Düzce: Listenin ilk 10’unu tamamlayan diğer kritik noktalar.
Bu veriler, Türkiye’de 3 milyondan fazla insanın Dünya Sağlık Örgütü (WHO) standartlarının çok üzerinde, sağlığa zararlı hava soluduğunu kanıtlıyor.
“HAVA KİRLİLİĞİNİN BİR YILLIK YÜKÜ 138 MİLYAR DOLAR”
Greenpeace Türkiye İklim ve Enerji Kampanya Sorumlusu Emel Türker Alpay, Türkiye’nin Avrupa’da hava kirliliği en yüksek 4. ülke olmasını ve Avrupa’daki en kirli 10 yerin 5’inin Türkiye’de bulunmasının endişe verici olduğunu söyledi. Hava kirliliğinin birincil sorumluları arasında yer alan fosil yakıtlara işaret ederek fosil yakıtlardan çıkışın önemine değinen Emel Türker Alpay şöyle konuştu:
“Türkiye, 2025 raporunda endişe verici bir yükseliş gösteriyor. Ülkeler arasındaki sıralaması bir yılda 67. sıradan 39. sıraya taşındı. Bununla birlikte Avrupa’daki en kirli 10 yerden 5’inin Türkiye’de olması temiz hava için mücadelede kaybedecek zamanımızın olmadığını gösteriyor. Ancak Türkiye’de hava kirliliği halen düzenli ve yeterli olarak ölçülmüyor. Üyesi olduğumuz Temiz Hava Hakkı Platformu’nun her yıl hazırladığı Kara Rapor’a göre PM 2.5 oranını ölçen istasyonların %70’inden yeterli veri alınamıyor. Ancak yeterli ölçüm yapılsa ve yeterli veri alınsa dahi yönetmelikte hiçbir limit değer tanımlanmadığı için bir yaptırım söz konusu değil. PM 2.5 kirliliğinin en önemli kaynaklarından biri termik santraller. Yapılan çalışmalar yalnızca Afşin-Elbistan’daki termik santrallerin hava kirliliğine bağlı olarak en az 17 bin erken ölüme neden olduğunu gösteriyor. Bu nedenle hava kirliliği ile mücadelede atılması gereken adımlardan biri de ciddi sağlık sorunlarına yol açan kömür başta olmak üzere fosil yakıt kullanımının kademeli olarak sonlandırılmasıdır.”
Temiz Hava Hakkı Platformu Koordinatörü Deniz Gümüşel “PM 2.5 hava kirliliğinin Türkiye ekonomisine yükü bir yılda tam 138 milyar dolar yani 2024 GSYH’sinin yaklaşık yüzde 10’u. Oysa temiz hava için alınacak önlemler kirli havanın yarattığı sağlık bedelinden çok daha düşük maliyetli. (PM2.5 kirliliğinin azaltılmasıyla her yıl 60 binin üzerinde hayat kurtarılabilir ve ekonomi üzerindeki ağır yük hafifletilebilir.) THHP olarak başlattığımız kampanya ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na PM2.5 için ulusal limit değeri belirleyin diyoruz. Bu kirliliği önlemenin ilk adımı. Kampanyamızda hedeftemizhava.org adresinden ulaşabilirsiniz” ifadelerini kullandı.
Rapordan öne çıkan bulgular şöyle:
Türkiye’nin 2024 raporunda 15.3 olan PM2.5 değeri 19.2’ye yükseldi. Bu yükseliş 2024’te en kirli havası olan ülkelerde 67. sırada olan Türkiye’yi 39. sıraya taşıdı.
Başkentler sıralamasında Ankara 11.4 PM2.5 değeriyle 80. sırada yer aldı.
Türkiye, Avrupa’da hava kirliliği en yüksek 4. ülke oldu. İlk üç sırada Bosna-Hersek, Kuzey Makedonya, Sırbistan yer aldı.
Avrupa’da hava kirliliğin en yüksek görüldüğü yerlerin başında ise Iğdır (64.4) geliyor. 2. sıradaki Buca (51.5), 4. sıradaki Gödekli (33.7), 6. sıradaki Konya (31.1) ve 8. sıradaki Düzce (30.5 μg/m³) ile Avrupa’da hava kirliliği en yüksek 10 yerin 5’i Türkiye’de yer alıyor.
Küresel şehirlerin yalnızca %14’ü, Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) yıllık 5 μg/m³’lük PM2,5 kılavuz değerini karşıladı; bu oran bir önceki yıl %17 idi.
Sadece on üç ülke ve bölge WHO yıllık PM2,5 kılavuz değerini karşıladı: Fransız Polinezyası, Porto Riko, ABD Virjin Adaları, Barbados, Yeni Kaledonya, İzlanda, Bermuda, Réunion, Andorra, Avustralya, Grenada, Panama ve Estonya.
143 ülke, bölge ve toprağın 130’u (%91) DSÖ’nün yıllık PM2,5 kılavuz değerini karşılayamadı.
Hava kirliliğinin en yüksek olduğu beş ülke Pakistan (67,3 μg/m³), Bangladeş (66,1 μg/m³), Tacikistan (57,3 μg/m³), Çad (53,6 μg/m³) ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti (50,2 μg/m³) oldu
Hindistan'ın Loni kenti, yıllık ortalama 112,5 μg/m³ PM2,5 konsantrasyonu ile en kirli şehir oldu; bu, 2024'e göre yaklaşık %23'lük bir artış ve WHO kılavuz değerinin 22 katından fazlası.
Güney Afrika'nın Nieuwoudtville kenti, yıllık ortalama PM2,5 konsantrasyonu 1,0 μg/m³ ile dünyanın en temiz şehri oldu.
PM 2.5 NEDİR?
Partikül madde (PM), atmosferde asılı duran küçük sıvı veya katı parçacık formundaki kirliliktir. PM kirliliği parçacıkların boyutuna göre tanımlanır. PM2.5 2.5 mikrometreden daha küçük partikülleri tanımlamak için kullanılır. Metreküp başına mikrogram (μg/m³) cinsinden ifade edilen PM2,5, insan sağlığı üzerindeki ciddi olumsuz etkileri nedeniyle dünya çapında izlenen altı kritik kirleticiden biridir. PM2,5 çeşitli kaynaklardan ortaya çıkar ve bu nedenle kimyasal ve fiziksel özellikleri değişiklik gösterir. Yaygın bileşenleri arasında sülfatlar, nitratlar, amonyum ve siyah karbon bulunur. Başlıca insan kökenli kaynaklar arasında içten yanmalı motorlar, endüstriyel emisyonlar, enerji santralleri, tarımsal yakma ve konutlarda odun veya kömür yakma sayılırken, doğal kaynaklar arasında toz fırtınaları, orman yangınları ve kum fırtınaları yer alır. Türkiye PM10, SO2 ve NO2 de dahil olmak üzere kirleticiler için ulusal hava kalitesi standartlarına sahiptir ancak insan sağlığı için önemine dair ciddi kanıtların varlığına rağmen PM2.5 için herhangi bir ulusal hava kalitesi limiti bulunmamaktadır.
