“Yabandaki zehirli ve zehirsiz mantar türlerini ayırt etmek
oldukça bilgili kişiler için bile zordur” diyen İstanbul okan Üniversitesi Hastanesi enfeksiyon hastalıkları ve Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Nail
Özgüneş, son zamanlarda artan mantar zehirlenmelerine karşı bilgilendirdi.
Mantar zehirlenmeleri, mantarın yenmesini takiben 2 saat
içinde sersemlik, uyku hali, tansiyon düşüklüğü, bulanık görme, yüzde ve
boyunda kızarma, ağızda metal tat duyusu, bulantı, kusma, terleme gibi
belirtiler ile ortaya çıkar. Altı saat sonra ise bulantı, kusma, ishal, ateş,
çarpıntı, karın ağrısı, karaciğer-böbrek fonksiyon bozuklukları gibi hastalık
belirtileri yenilen mantarın türüne göre ortaya çıkar. Yabandaki zehirli ve zehirsiz
türleri ayırt etmek oldukça bilgili kişiler için bile zordur. Hastalar
tanımlanamayan bir mantarı yemişlerse, türlerin tanımlanması spesifik tedavinin
belirlenmesine yardımcı olabilir. Yenmemiş mantardan veya hastanın kusmuğundan
alınan bir örnek varsa, analiz için bir mantar bilimi (mikoloji) uzmanına
gönderilebilir. Tüm zehirli mantarlar kusma ve karın ağrısına neden olur; diğer
tezahürler mantar tipine göre önemli ölçüde değişir. Genellikle, semptomlara
erken (2 saat içinde) neden olan mantarlar, daha sonra (genellikle 6 saat
sonra) semptomlara neden olanlardan daha az tehlikelidir.
En Zehirli Mantar Türü “Amanita Phalloides”
En zehirli Amanita mantarı, mantar zehirlenmesi ölümlerinin
yüzde 95'ini oluşturan Amanita Phalloides'tir. Yemeden 6 ila 12 saat sonra
ortaya çıkabilen ilk gastroenterit ciddi olabilir; hipoglisemi (kan şekeri
düşmesi) oluşabilir. İlk belirtiler birkaç gün boyunca sürüp kaybolurken, daha
sonra karaciğer yetmezliği ve bazen böbrek yetmezliği gelişir. İlk bakım,
hipoglisemi ve muhtemelen tekrarlanan aktif kömür dozları için yakın izlemeyi
içerir. Karaciğer yetmezliğinin tedavisi karaciğer nakli gerektirebilir; diğer
spesifik tedaviler onaylanmamıştır.
Mantar Zehirlenmesinde İlk Yardım Nasıl Olmalıdır?
Kişide, bulantı, kusma, ishal gibi genel şikâyetler varsa
kendisine son saatler ve günlerde mantar yiyip, yemediğini evde veya çevresinde
aynı şekilde mantar yiyen ve benzer bireylerin olup olmadığını sorgulamamız
gerekir. İlk yardım olarak uygulayacağımız noktaları şu şekilde
sıralayabiliriz:
• Sakin olalım, hastayı sakinleştirelim.
• Kişiyi asla kusturmayalım.
• Kişiye asla ağızdan sıvı/katı gıda vermeyelim çünkü
yoğurt, su gibi gıdalar da hastayı kusturur.
• Eğer kişi baygın durumda ve kusuyorsa, pozisyon verelim ki
kusmuğu ciğerine kaçmasın.
• Ambulansı arayarak kişinin en yakın acil servise gitmesini
sağlayalım.
Tedavide bazen sedasyon (yatıştırıcı) gerekir. Çoğu mantar
zehirlenmesi için tedavi, semptomatik ve destekleyicidir. Aktif kömür, emilimi
sınırlamak için yararlı olabilir. Amanita türleri için çok sayıda antidot
tedavisi denenmiş, ama olumlu olmamıştır.
