Selçuk Kurtsatar'ın Kaleminden Manastır'dan Maraş'a

İşte Başkan Selçuk Kurtsatar’ın o sürükleyici yazısı:

Orta Asya' dan 1. Ve 2. Yüzyılda başlayan Türk göçüyle Türklerin Avrupa ve Balkanlara yerleşme hareketi XIV. Yüzyılın ortalarında Osmanlının Balkanlara fetih hareketiyle sürmüş ve o tarihten itibaren Türkler 600 ile 650 yıl sürecek bir Osmanlı hükümdarlığına Anadolu'nun çeşitli boyların Balkanlara yerleşme hareketinin başlamasına vesile olmuştur.

Bu göç hareketi çeşitli dönemlerde Anadolu'dan Balkanlar yönünde yeni fetih edilen yerlere göre devam etmiştir. Bu göç hareketleri dünya tarihinde ikamet sistemini en iyi uyguladığı bilinen Osmanlı Devletinin yapmış olduğu iskan politikası yönündeki çalışmalarla Anadolu'dan çeşitli Türk boyları o günkü şartlarda belirlenen bölgelere yerleştirilmiştir. Bu yerleşime tabi tutulan boylar Anadolu'dan giden Yörük boylarıdır.

Ve büyük çoğunluğu araştırıldığında bu boylar yerleştirildikleri bölgenin adıyla anılmıştır. Örneğin Kocacık Yörükleri, Selanik Yörükleri vb. Bu Yörük boyları Anadolu’da gösterdikleri faaliyetleri buralarda da yürütmeye devam etmiştir. Yani Anadolu'daki köyünde demircilik yapan demirciliğine, çiftçilik yapan çiftçiliğine, Asker olan askerliğine devam etmiştir.

Anadolu’da uygulanan vergi sistemi bazı ufak değişikliklerle aynen uygulanmıştır. Bu bölgeler incelendiğinde tüm amacı batıya yönelmek olan devletin yatırımlarının büyük bölümünün Balkanlara yapıldığını görmekteyiz. Osmanlı döneminde Kur'an-ı Kerim’in çoğaltıldığı Şumnu Şehri, Güney Bulgaristan sınırları içerisinde bulunan hattatlarıyla ünlü bir Osmanlı şehridir. Ayrıca yedi ordusu bulunan Osmanlı Devleti’nin 4 ordusu Balkanlarda görev yapmıştır.

En çok Türk nüfusunun bulunduğu Yunanistan yapılan nüfus mübadelesi ile Anadolu’da yaşayan Rumlar ile Yunanistan’da yaşayan Türkler’in karşılıklı takası sonucu günümüz itibari ile hemen hemen hiç Türk nüfusu barındırmamaktadır. Ancak Bulgaristan, Karadağ, Makedonya, Arnavutluk, Bosna Hersek, Kosova, Slovenya vb. Balkan ülkelerinde halen Türk nüfus yaşamaktadır.

Gelelim yazımızın başlığındaki Manastır’a! Neresi burası? Parçalanan Yugoslavya sınırlarında olan ve şimdi ki Yunanistan kuzeyinde Makedonya'nın güneyinde kalan Kesriye Gölü’nün batısında Arnavutluk sınırına dayanan alana verilen isimdir. Verimli bir ova ve etrafını yemyeşil ormanların kapladığı harika bir yer. Kahramanmaraş'a 1924 yılında yapılan mübadele ile gelen balkan türkleri bu bölgeden gelen insanlardır.

Mübadele sözlük anlamı Takas karşılıklı halkların takası anlamındadır. Kahramanmaraş'a gelen mübadiller Türk Yunan mübadelesi sonucu yazının başlığında adı geçen Kesriye Bölgesinden gelen Türk ve Müslüman olan insanlardır. Bu insanlar Anadolu coğrafyasında yüzlerce yıldır yaşayan Rum tebaa ile takas edilerek kendi tercihleri olan Kahramanmaraş’a iskan ettirilmişlerdir.

Mübadillerin geldiği tarih itibari ile Maraş nüfusu 186.855 iken gelen mübadillerin sayısı bin 143 kişi idi. Bu mübadiller iskan talepnamesi ile Maraş merkezde bulunan mahallelere iskan ettirilmişlerdir. Nedir bu iskan talepnamesi?

Gelen mübadillerin geldikleri bölgede sahip oldukları mülklerine ait belgeler olup o belgeler karşılığında Türkiye Cumhuriyeti Devleti belgedeki yazılı mülklerin yüzde 20 oranında karşılığını Anadolu’dan giden Rum ve Ermeni vatandaşlara ait mülklerden vermiştir.

Tabi ki bu geliş öyle kolay olmamış Osmanlı Devleti yaşadığı onca savaşla maddi manevi çok zor bir dönemin içerisindedir. Yaşanılan savaşlar büyük kayıplar, büyük acılar ve bir o kadar da ekonomik güçlükler getirmiştir. Bu zorluklara bağlı olarak yüzbinlerce insanın Anadolu'ya nakil edilmesi de bu sıkıntılı dönemde ayrı bir yük getirmiştir.

Kahramanmaraş; gelen tüm mübadillere kucak açmış, neler yapılması gerekiyorsa yapılmış, Anadolu'dan yaklaşık 600 yıl önce Balkanlara giden ve tekrar dönen kardeşleriyle kaynaşmışlar. Bu gidiş dönüşün yaralarını kapatmak için sahip çıkmışlardır.

Mübadiller; Yaşadıkları bölgede yaklaşık 50 yıldır çeşitli zulümlerle göğüs germiş birçok kere soykırımlara uğramış büyük acılar çekmiş insanlardı. Kahramanmaraş halkı bu acıları çekmiş insanlara büyük destek sağlamış onlara bu acıları unutturmak adına ne gerekiyorsa yapmıştır. Kahramanmaraş halkı da Fransız askerlerine karşı dünyada eşi benzeri görülmemiş bir mücadele vererek kazandıkları zaferle çekilen acıların nasıl olduğunu bilen bir halk olarak kardeşlerine bu ruh haliyle oldukça sıcak bir karşılama yapmıştır.

Gelen mübadiller yaşadıkları bölgede çiftçilik, hayvancılık, askerlik, birçoğu okuma yazma bilen devlet kadrolarında görev yapmış ve yapmaya devam eden konumda insanlar olmuştur. Böyle olunca kaynaşma kolay oldu ve elbirliğiyle anavatanın kalkınması için ne gerekiyorsa yapılmaya başlandı.

Kahramanmaraş'ın iklimi ve doğal yapısı geldikleri bölgeye çok benzediği için iklim koşullarına uyumlarında da bir sorun olmayan mübadiller ortama alışarak yaşamlarını sürdürmeye başladılar. Kolay olmadı tabi ki; “geldiğin yerde bıraktığın hatıralar, acılar, kayıplar, gelenek görenekler, atalarının mezarları, düşünsenize en az beş asır süren bir yaşam ve birden bu yaşamı bırakıp yeni bir hayata başlamak her şeyi sıfırdan başlatmak. Çekilen acıları unutmak, Yeniden bir hayat kurmak, yeni bir ortama alışmak tabi ki çok zor ve meşakkatli ama hayat devam ediyor.”

Evet Kesriye dedik. Tabi ki burası bir bölgenin adı. Bu bölgede bulunan üç köyden gelmiş mübadiller; Galişta, Viçişta ve Zabordini köylerinden. Bu köyler o zaman Manastır vilayetine bağlı köyler olup Kahramanmaraş’a gelen tüm mübadillerin doğum yeri Manastır olarak geçer. Manastır bugün halen Makedonya'nın başkentidir.

Anadolu'ya yolculuk Selanik limanından görevi yolcu taşımak olan ve dünyanın birçok ülkesine yolcu taşıyan Gülcemal Vapuruyla seyahat başlamış. Bu deniz seyahati uzun ve meşakkatli bir yolculuktan sonra Mersin Limanında bitmiş oranda Köprüağzı Tren istasyonunda biten tren yolculuğu kara yoluyla Kahramanmaraş’ta son bulmuştur.

Gelen mübadillerin iskan işlemi başlamış Anadolu zor günlerden geçtiği için o zaman ki şartlara göre geldikleri kış şartlarında camii, okul ve boşalan ermeni evlerine yerleşmişler ve ellerindeki belgelere göre kendilerine tahsis edilen mülkler verilmeye başlamıştır. Bu iskan da verilen mülkler tamamıyla Ermeni tebaa ya ait mülklerdir. Tabi ki bırakmak zorunda kalarak terk ettikleri bölgede kendilerine ait mülkleri vardı ve bunlar geldikleri bölge ve ülke toprakları adına kayıtlı idi. Yapılan iskan da mübadillerin elinde bulunan beyanın yüzde 20’si kendilerine tahsis edilmiş. Bunlar; hane, tarla, bağ, bahçe olarak verilmiştir. Yapılan bu işlemler tamamen belgeli ve arşivlerde mevcuttur.

Yeni bir hayat, yeni bir serüven başlamıştır artık. Yeni tanıştıkları komşuları, yeni kurdukları dostlukları ile devam eden bu hayat 2023 yılında 100. Yılına girecektir.

1998 Yılında Kahramanmaraş Balkan Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği adı altında kurulan derneğimizin şu anda aktif başkanlığını yürütmekteyim. Derneğimizin kurucu başkanı Merhum Yılmaz Coşkun olup vefatından sonra Hacı Murat Devrek, Mesut Başkır ve İsmail Yıkan görev almış 2017 Genel Kurulundan sonra devraldığım bayrağı en güzel şekilde temsil etmeye çalışıyorum.

2000 yılından bu yana Derneğimizin yönetim kurullarında aktif görev aldım. Ayrıca Adana merkezli Akdeniz Balkan Türkleri Federasyonu’nun da Genel Başkan yardımcılığı görevini yürütmekteyim.

Yukarıda bahsettiğim görevleri yürütürken atalarıma ait merak ettiğim konuları daha bir detaylı incelemeye özen gösterdim. Anadolu’ya Balkanlardan mübadele dışında değişik zamanlarda da göçlerin olduğunu bilmekle birlikte aktif görev alınca diğer zamanlarda olan göçler hakkında da daha detaylı bilgiler edinmeye ve araştırmaya ayrıca bu göçlere tabi tutulmuş yeni birçok dost ve çevre edinmeye başladım. Bu da beni daha çok araştırmaya sevk eden bir konuma getirdi.

Mübadillerin kurtuluşunun 3’üncü yılında geldikleri Maraş'ta, şu an kurtuluşun 101’inci yılı kutlanacak ve hakkıyla alınan Kahramanlık unvanıyla birlikte adı Kahramanmaraş olan şehrimizde mübadiller gelişlerinin 98. Yılını kutlayacaklar. Ne mutlu ki dünyanın Kahramanlık unvanı almış tek şehrine yerleşmişiz.