Sinsi ve yavaş
ilerlemesiyle bilinen parkinson hastalığı çoğu zaman geç fark ediliyor. Yaşam
kalitesini ciddi anlamda düşüren parkinsona erken tanı konulması hastaların
yaşam konforu ve süresi bakımından büyük önem taşıyor.
Son 3 yıldır Avrupa’da kullanılan, parkinsonda erken tanıyı
sağlayan DAT Scan taraması sayesinde hastalığın tedavisinde önemli başarılar
elde edilebiliyor. Memorial Şişli Hastanesi Nöroloji Bölümü’nden Prof. Dr.
Türker Şahiner, parkinson ve erken tanı yöntemi DAT Scan hakkında bilgi verdi.
El titremesi, konuşma
ve hareket güçlüğü görülebiliyor
Parkinson kademeli olarak ilerleyen ve beyin hücrelerinde
kayıpla seyreden bir beyin hastalığıdır. Bu hastalık tek bir semptomla
tanımlanamaz. Hastalar el titremesi, yürüme güçlüğü, konuşma ya da hareket
yavaşlaması gibi sebeplerle nöroloji kliniklerine başvurmaktadır. Parkinson
hastalığı genellikle sinsi başlar, belirtileri seneler içerisinde yavaş ama
giderek artan biçimde ilerler. Hastaların çoğu belirtilerinin ne zaman
başladığını bile hatırlamayabilir. Parkinson hastalığının belirtileri,
hareketle ilgili olanlar ve hareketle ilgili olmayanlar (motor ve motor
olmayanlar) şeklinde iki gruba ayrılabilir. Hareketin yavaşlaması, dinlenme
halindeyken uzuvlarda titreme, kaslarda sertlik, duruş ve dengeyi koruyan
reflekslerin bozulması, tutarsız yürüme, kamburluk, eklemlerde ağrı, depresyon,
uyku bozukluğu, akıcı ve birbiriyle uyumlu hareket edememe ile unutkanlık,
parkinsonun genel belirtileri arasındadır.
Nadiren gençlerde de
görülebilir
Parkinsonun belirtileri 40-70 yaş arasında başlamaktadır.
Çok nadir olarak daha genç yaş gruplarında görülür. Genç yaş grubunda
görülmesinin nedeni hemen her zaman genetiktir. Ailesinde parkinson olan
kişiler toplum geneline göre daha yüksek parkinsona yakalanma riski taşır.
Erkeklerde kadınlara göre daha sık görüldüğü bilinmektedir. Türkiye’de 300-400
bin civarında parkinson tedavisi gören kişi vardır.
Bazı hastalıklarla
karışabilir
Dopamin azalması pek çok belirtiyi beraberinde getirebilir.
Çarpıntı, mide bağırsak sorunları, depresyon, aşırı uyku ve dikkat eksikliği bu
belirtilerden olabilir. Ama en önemlisi hareket yavaşlığıyla başlayan
parkinsonda tanısal sorunlar yaşanabilir. Yaşlılığın getirdiği yavaşlıkla ya da
depresyonun verdiği yavaşlık parkinsonun belirtilerinden olan hareketlerdeki
yavaşlama karıştırılabilmektedir. Parkinsonla, yaşlılığın getirdiği yavaşlık ve
depresyonun yavaşlığını ayırt etmede DAT Scan taraması başarılı sonuçlar
alınmasını sağlamaktadır.
Parkinson DAT Scan
ile erken tanınabilir
Parkinson tanısı klinik muayeneye göre konulur; başlanan
ilaç tedavisine olumlu yanıt verilirse de tanı doğrulanır. Ancak hastalarda
yakınmalar ortaya çıkmadan yıllar öncesinden başlayan beyinde dopamin
seviyesinde azalma başlar. Bu sessiz evrede hastalığa teşhis koymak oldukça
güçtür. Son yıllarda parkinsonun erken tanınması için özel bir beyin
görüntülemesi son yıllarda klinik tanıyı kolaylaştırmıştır. Sağlık Bakanlığı
onayı ile 2018 yılından itibaren Türkiye’de bu yöntem kullanılmaya başlandı.
Parkinsonun erken tanı yönteminin adı ise DAT Scan. Bu teknoloji, beynin
dopamin havuzunda ne kadar dopamin kaldığını gösteren bir görüntüleme
yöntemidir. İnsanlarda doğduğu an ve çocukluk evresinde dopamin fazlalılığı
olur. Yaş ilerledikçe dopamin azalır. Dopamin azaldıkça, yaşlı kişilerde olduğu
gibi titreme, hareketlerde yavaşlık başlar. Parkinsonun yaşlılık yavaşlamasıyla
ya da farklı hastalıklar nedeniyle mi olduğu yeni tarama yöntemi DAT Scan
sayesinde daha kolay anlaşılabilir. Ayrıca DAT Scan yöntemiyle parkinson
hastalığının yavaş mı yoksa hızlı mı seyredeceği üzerine tahminlerde
bulunulabilir.
Sonuca göre tedavi
planlanıyor
Bu işlem için hastanın en az 6 saat aç olması gerekmektedir.
DAT Scan yaptıracak hastanın ilk önce kan şekeri ölçülür. Kan şekeri istenilen
ölçüdeyse damardan radyoaktif bir madde enjekte edilir. Hasta radyoaktif
maddenin dağılması için bir süre bekletilir. Ardından DAT Scan taraması
başlatılır. DAT Scan'da amaç dopamin eksikliğinin belirlenmesiyle erken dönemde
dopamin replasman tedavisinin sağlanmasıdır.
Hibrit bir görüntüleme metodu olan bu görüntüleme
teknolojisi ile tek bir seansta parkinsona erken tanı konulabilir. Taramalar
yüksek kalitede anatomik detay alınarak gerçekleştirilir. Hastaya zararsız
düzeyde radyasyon verilen tanı yönteminde yanlış teşhis önlenirken; parkinson
tedavisi için yol haritası oluşturulabilmektedir.
Tedavide amaç
semptomların kontrol altına alınması
Erken evrede tanınan parkinsonda semptomların kontrol altına alınması sağlanabilir. Son yıllarda Parkinson hastalarında erken dönemde dopaminerjik ilaçların başlanması ile hastaların yaşam kaliteleri artarken, hastalığın seyrinin yavaşladığına dair kanıtlar hızla artmaktadır. Bu süreçte fizik tedavi ile dil ve konuşma terapileri de faydalı olmaktadır. Ayrıca egzersiz, beslenme gibi yaşam tarzı değişiklikleriyle semptomlar kontrol altına alınabilmektedir. Ancak bazı hastalarda ilaçlar 5-6 yıl içinde ortaya çıkan “diskinezi” denilenkontrolsuz aşırı hareket bozukluklarına neden olabilir. İlerleyen parkinsonda ilaç tedavisi ile semptomlar kontrol altına alınamıyorsa cerrahi yöntemler önerilir. Halk arasında beyin pili adı verilen “Derin Beyin Stimülasyonu (DBS) ile son derece başarılı sonuçlar alınmaktadır.
