Lösemi, kemik iliğindeki ana hücrelerin kontrolsüz çoğalarak
başta kemik iliği olmak üzere tüm organ ve dokuların normal fonksiyonlarını
bozması sonucu gelişiyor. Löseminin görülme oranları gün be gün artış
gösteriyor. Bunda; kötü beslenme, hava kirliliği, cep telefonları,
elektromanyetik dalgalar ve viral hastalıklar etkin rol oynuyor. Tedavisi ise
çok önemli ve özellikle kök hücre bağışçısı olarak tedavi bekleyen binlerce
hastaya umut olmak mümkün. "2 – 8 Kasım Lösemili Çocuklar Haftası"
kapsamında memorial Şişli hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü’nden
Pediatrik Hematoloji ve Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Atilla Tanyeli, löseminin 10
önemli belirtisi hakkında bilgi verdi ve ailelere uyarılarda bulundu.
1.Kansızlık: Löseminin ilk bulgularından biri
kansızlıktır. Çocuğun renginin giderek soluklaşması ve halsizlik şikayetleri
kansızlığın ilk belirtileri arasında yer alır. Kemik iliğindeki kırmızı
kürelerin azalması ile kansızlık gelişir. Doğumdan sonraki altı ay ile bir yaş arası
dönemde fizyolojik anemi yaşanabilir ancak kansızlık asla normal bir durum
olarak kabul edilmemeli ve mutlaka doktora gidilmelidir. Her yaş grubuna göre
belirli hemoglobin değerleri vardır ve bu değerlerin altında olması her zaman
anormal olarak değerlendirilmelidir. Toplumda en fazla demir eksikliği
kansızlığa neden olur. Lösemi de sıklıkla bu nedenle fark edilememektedir.
Demir eksikliği tedavisi ile teşhisi daha geç konulan lösemi hastası sayısı
azımsanmayacak orandadır. Bu nedenle tedaviye cevap vermeyen kansızlığın olan
çocukların mutlaka iyi araştırılması gereklidir.
2.Ateş: Akut miyeloid lösemide (AML) inatçı yüksek ateş
görülür. Lösemide ateş görülmesinin nedeni; lösemik hücrelerin kemik iliğini
infiltre etmesine bağlı olarak kemik iliğindeki normal vücudun savunma sistemi
olan beyaz kürelerin baskılanarak azalmasına bağlı olarak gelişen
enfeksiyonlardır. 37-38 ya da 39-40 dereye yakın ateş şikayetiyle hastaneye
getirilen çocuklarda çoğu zaman ateşin nedeni net olarak saptanamamaktadır.
Hastada eğer aynı dönemde, akciğer, kulak ya da üst solunum yolu enfeksiyonu
varsa bunlarla ateş izah edilebilir. Ancak lösemi varlığında tedavi rağmen ateş
şikayeti devam eder. 2 haftadan daha uzun süren ve sebebi bulunamayan ateş
şikayeti olan hastalarda mutlaka maliyn hastalık yönünden hasta
araştırılmalıdır.
3.Halsizlik: Kansızlığın bir devamı olarak halsizlik
görülür. Genel bir hastalık hali olarak çocuklarda metabolizma da bozulduğu
için iştahsızlık ve halsizlik olabilir. Halsizlik çocuğu yatağa bağlar ve hasta
yataktan çıkmaz istemez.
4.Kilo kaybı: İştahsızlığa bağlı olarak kilo kaybı
gelişir. Kilo kaybının nedeni; lösemik hücrelerden salınan sitokinlerin iştah
merkezini etkileyerek iştahsızlık yapmasından kaynaklanır. Çocuğun son 6 ayda
yüzde 10’dan fazla kilo kaybına uğraması halinde mutlaka araştırılmalıdır.
5.Vücutta morluk: Çocuklar aşırı hareketlidir. Bazen
dikkatsizce elini ya da ayağını sert bir yere çarpabilir ve bu vücutta morluk
oluşumuna neden olabilir. Özellikle 2-5 yaş arası dönemde vücutta morluklara
daha sık rastlanmaktadır. İnatçı ve vücuttan uzun sürede geçmeyen, özellikle de
çocuğun çarpamayacağı bölgelerde; sırtta ve boyunda ortaya çıkan morluklar
olması durumunda dikkatli olmakta fayda var. Morluklar, kemik iliğinin lösemik
hücreler tarafından tutulmasına bağlı olarak trombositlerin ana hücrelerinin
baskılanmasından kaynaklanır. Hastalık devam ettiği sürece bir kaç gün
içerisinde vücudun farklı bölgelerinde morluklar oluşmaya devam eder.
6.Kemik ağrısı: Çocukların kol, bacak, kalça kemiği
gibi vücudunun her bölgesinde ağrı olabilir. Bu yüzden sıklıkla romatizma
hastalığıyla karıştırılır. Uzun süre yanlışlıkla romatizma tedavisi görüp daha
sonra lösemi tanısı alan hastalar az değildir. Uzayan eklem ağrılarında mutlaka
bir kan tahlili yapılarak lösemi varlığı sorgulanmalıdır. Özellikle kemik
ağrısına eşlik eden kansızlık ve kilo kaybı da varsa testler asla ihmal
edilmemelidir. Küçük çocuklarda ağrı şikayetlerini dile getirmese bile aile
eğer topallama ya da aksama varsa, ağrılı bölge üzerine basamıyorsa ya da gece
uyurken o bölgenin üzerine yattığında ağlayarak kalkıyorsa dikkatli
olunmalıdır.
7.Kanamalar: Kanamalar mutlaka önemsenmelidir. Gece
hiçbir şikayeti olmadan yatan bir çocuk özellikle aml varsa sabah ciddi kanama
ile uyanabilir. Boğazdan gelen ve ağızda biriken kanamalar olabilir. Bazen daha
az kanama bulguları olabilir. Burun kanaması, dışkıda kanama, siyah dışkılama
ve diş eti kanamalarına dikkat edilmelidir. Diş etinde sıklıkla birden bire
kanama olabileceği gibi diş fırçalama esnasında da çok daha şiddetli bir hal
alabilir.
8.Bezeler: Vücudun hemen hemen her bölgesinde lenf
bezleri vardır. Tüm lösemili çocuklarda servikal, koltuk altı, kasık olmak
üzere her yerdeki bezeler büyüyebilir. Batın içerisindeki bezeler büyüyünce
karın ağrısı yapabilir. Mediatinal kanamalar nefes darlığına sebep olabilir.
9.Karaciğer büyümesi: Karaciğer büyümesinde karın
bölgesinde şişlik olur. Normalde de çocuğa bakıldığında kaburgalarının altında
karaciğer ya da dalak bir şişlik halinde ele gelebilir. Bu şişlik özellikle
uykuda ya da banyo yaptırılırken fark edilebilir. Ayrıca karaciğer çok büyüdüğü
zaman karın ağrı şikayetlerine yol açabilir.
10.Dalak büyümesi: Vücudun sol tarafında bir kitle ele
geliyorsa ilk akla dalak büyüklüğü gelmelidir. KML denilen lösemi tipinde dalak
çok büyür. Bu da o bölgede ciddi bir ağrı şikayetine yol açar.
