Cinsel olgunlaşma ve üreme kapasitesi de bu dönemde
kazanılıyor. Acıbadem Altunizade Hastanesi Çocuk ve Adolesan Sağlığı
Merkezi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Müjgan
Alikaşifoğlu, sorun olarak görülen çatışmaların aslında gencin
olgunlaşması için bir fırsat olabileceğini vurguluyor. Prof. Dr. Müjgan
Alikaşifoğlu ergenliğin 3 aşamasında doğru yaklaşım modellerini anlattı, önemli
uyarılar ve önerilerde bulundu.
1. ERKEN ERGENLİK
Erken ergenlik dönemine (10-14 yaş) bedensel değişimler
damgasını vuruyor. Bazen bedensel değişimler o kadar hızlı olabiliyor ki, genç,
bedeni içinde kendisine yabancılık çekebiliyor. Bu değişimi kontrol edebilmek
için yeme tutum ve davranışlarını değiştirebiliyor. Ebeveynlerden bağımsızlaşma
isteği içindeki ergenler arkadaşları ile olmaya, ebeveynleriyle yapılan
etkinliklerle ilgilenmemeye, onların kusurlarını bulmaya, güvenlik ve dış
görünüş gibi alanlarda verdikleri öğütleri dikkate almamaya, daha fazla
mahremiyet istemeye başlıyor ve bu durum aile içi çatışmalara neden olabiliyor.
Doğru yaklaşım modeli:
Çocuğunuzda gözlemlediğiniz değişimi yaşamın doğal bir
süreci olarak benimseyin. Çünkü çocuğun kimlik gelişimini sağlıklı olarak
tamamlayabilmesi için bunları deneyimlemesi gerekiyor.
Çocuğunuzla bedeninde yaşadığı değişiklikleri ve cinselliği
doğrudan ve dürüstçe konuşun. Bu konuları konuşamayacağınızı düşünüyorsanız
ergenlerle iletişimi bilen bir sağlık personelinden destek alın.
Hep birlikte yemek yemeye özen gösterin. Böylece çocuğunuzun
yeme davranışlarını gözlemlemeye ve sağlıklı beslenmesini desteklemeye devam
edin.
Fiziksel etkinliğe teşvik edin. Bir grup sporu ya da
bireysel spora yönlendirin. Spor ya da müzik gibi grup çalışmaları aile
dışı aidiyet duygusunu yaşatacağı ve gelişimlerine olumlu yönde katkıda
bulunacağından destekleyin. Eğlenceli ve güvenli etkinliklerde bulunabileceği
ortamlar hazırlayın.
Ekran süresini 1-2 saatle kısıtlayın.
Arkadaşlarını tanıyın. Gelişimini olumlu yönde destekleyecek
etkinliklerde bulunmasının önemini konuşun, sağlıksız seçimler yapmaya zorlayan
arkadaşlardan kaçınabilmesi için ona destek olun.
Kurallarınız net ve tutarlı olsun.Nerede, kimlerle ve bir
erişkinin gözetimi altında olup olmadığını bilin. Ne zaman sizi arayacağını,
nerede bulacağını ve saat kaçta eve dönmesini istediğinizi planlayın.
Okul yaşantısı ile ilgilenin. Çatışma yaşadığınızda
beklentinizi net olarak belirtin (daha iyi not almak vb.) ancak çocuğunuza bu
konuda görüş bildirme şansı tanıyın (Hangi saatler arasında ders çalışacağını
belirleme vb.)
Düşünce ve duygularına saygı gösterin, gerçekten onu
dinlediğinizi hissettirin. Kendi kararlarını vermesini desteklerken, sağlıklı
seçimler yapabilmesi için yardımcı olun.
Çocuğunuzun güvenliğini sağladığınızdan emin olun. En
önemlisi iyi bir rol model olun.
2. ORTA ERGENLİK
Orta ergenlik dönemi (14-17 yaş) “Tipik ergenlik”, “Keşif ve
heyecan arayışı dönemi”. Cinsel kimlik belirgin şekilde hissediliyor, karşı
cinsle yakınlaşma arzusu oluşuyor. Risk alma eğilimi artıyor. Keşfe çıkan
ergende aileden uzaklaşma, sorunları paylaşmama, ev dışında uzun zaman geçirme
gibi davranışlar yaygın olarak gözlenirken, genç cinsel istismar başta olmak
üzere her türlü istismara açık hale gelebiliyor! İnternet ve sosyal medya
bağımlılığı bu evrede sık görülüyor. Genç, arkadaş grubu içinde kabul
edilebilmek için yoğun bir çaba içine girebiliyor. Arkadaş grubunun değerleri
aile değerlerinin üzerine çıkabildiğinden aile ile çatışmalar yaşanabiliyor.
Doğru yaklaşım modeli:
Bu süreci anlayışla karşılayın. Bu sayede çocuğunuz sizinle
fazla çatışma yaşamadan bağımsız bir birey olma yolunda ilerleyebilir ve
otorite karşısında uygun konum almayı öğrenebilir. Ancak anne ve baba bu
ayrışma sürecini kendileri için bir tehdit olarak algılayıp sert tepki
gösterirlerse hem bu süreç uzar, hem de çıkan otorite çatışmaları gencin ruhsal
yapısında iniş çıkışlara neden olur.
Çocuğunuzun kaygılarını onu küçümsemeden konuşun ve davranış
değişikliği olup olmadığını izleyin.
Mahremiyet gereksinimine saygı duyun. Ancak odasında
bilgisayar ve TV olmasın. Beraberce eğlendiğiniz şeyler yaparak vakit geçirin.
Yemekleri beraber yemeye devam edin. Ailesiyle birlikte yemek yiyen gençlerin
akademik başarılarının daha yüksek, sigara, alkol ve madde kullanma oranlarının
ve şiddet eğilimlerinin daha düşük olduğunu unutmayın.
Özellikle depresif görünüyorsa duygularını paylaşmasına
mutlaka izin verin. Sorunları kendisinin çözmesi için fırsat tanıyın ama daima
desteğe hazır olun.
Okul ve okul dışı etkinlikleriyle ilgilenin. Grup sporları
ve sanatsal etkinlikler gibi etkinliklere katılmasını destekleyin.
Okulda sarf ettiği çaba ve başarıları için takdir edin.
Güvenli internet kullanımı hakkında bildiklerinizi paylaşın,
internette girilebilecek siteler, yazılabilecek mesajlar, yabancılarla iletişim
konularında bilgilendirin.
Evde her zaman sağlıklı yiyecekler bulunmasına özen
gösterin.
Sigara, alkol ve madde bağımlılığı konusunda ne biliyor, bu
maddelere nasıl bakıyor anlamaya çalışın ve kendi duygularınızı paylaşın.
Şiddet kullanmadan sorunların nasıl çözülebileceğini
öğretin. Duygusal ve davranışsal sorunları varsa mutlaka bir hekimle
görüşmesini sağlayın.
3. GEÇ ERGENLİK
Geç ergenlik döneminde (17-21 yaş) genç, yaşamı boyunca
gözlemlediği, yaşadığı ve öğrendiği çeşitli deneyimleri harmanlayarak kendi
doğru ve yanlışlarını tanımlamaya başlıyor. Kimlik gelişimi bu dönemde
tamamlanıyor. Geleceği planlayabiliyor, isteklerini öteleyebiliyor, sınırlar
koyabiliyor ve bağımsız kararlar alabiliyor. Ancak, karşıt görüşlere
tahammülsüzlük, mutlakiyetçilik devam edebiliyor. Acıbadem Altunizade
Hastanesi Çocuk ve Adolesan Sağlığı Merkezi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Uzmanı Prof. Dr. Müjgan Alikaşifoğlu bu dönemdedoğru yaklaşımları
şöyle anlatıyor;
Doğru yaklaşım modeli:
Ona kabul, sevgi, yakınlık ve istediğinde destek sunmaya
hazır olun.
Çocuğunuzla bir erişkin gibi ilişki kurmaya istekli olun.
Ancak, görüşlerine karşı çıktığınızda gerilimin artabileceğini unutmayın.
Meslek seçiminde onu dinleyerek, bilgilendirerek ve doğru
bilgiye yönlendirerek destek olun.
Kimlik gelişiminin tamamlanabilmesi ve erişkin psikolojik
olgunluğuna ulaşabilmesi için tüm çocukluk çağı boyunca kazandığı beceri, tutum
ve davranışları harmanlayarak, evde, okulda ya da iş yaşantısında, arkadaş
ilişkilerinde, boş zaman etkinliklerinde ve özel ilişkisinde bağımsız kararlar
vermesine olanak sunun.
