Çocukların bakımının özellikle de ilk yılda anneler
tarafından üstlenilmesi hiç kuşkusuz sağlıklı gelişimleri için çok önemli.
Ancak annelerin uzun süre işten uzak kalmaları genellikle mümkün olmadığından
bir bakıcıya ihtiyaç duyulabiliyor. Bu noktada her ebeveyn için en önemli
konulardan biri ise üzerine titrediği çocuğunu “güvenli” ve “sevgi” dolu bir
bakıcının ellerine bırakmak oluyor. Çünkü çocukların fiziksel, zihinsel ve
ruhsal gelişimlerinde bakıcını tutumu, özellikle yürüme, konuşma ve tuvalet
eğitimi dönemlerinde büyük önem taşıyor. Ancak çocukların sağlıklı
gelişebilmelerinde, bakıcıların sevgi dolu yaklaşımlarının yanı sıra, sık sık
değişmemeleri de kilit bir rol üstleniyor. Acıbadem Maslak Hastanesi Çocuk
ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Arzu Önal bu nedenle ilk
başta doğru seçim yapıp sık sık bakıcı değiştirmekten kaçınmak gerektiğini
vurgulayarak, “Çünkü bakımını üstelenen bir kişi aniden kaybolduğunda çocuğun
güven duygusunda zedelenmeye neden olabiliyor. Çocuk çevresine güvenmeyen ve
yetişkinlikte de hep güvenlik arayışı içinde olan bir kişiye dönüşebiliyor.”
diyor.
“Hata yaparsam ailem de beni terk edebilir”
Bakıcı ayrılırken ebeveynler bakıcılara karşı suçluluk,
rekabet, çaresizlik ve anlaşılmama gibi birçok farklı duygu hissedebiliyorlar.
Çocukların hissettikleri duygular ise genellikle çok daha ağır oluyor; terk
edilmişlik düşüncesinin yarattığı kaygı, korku ve suçluluk gibi! Çocuklar; “Terk
edildim, demek ki bir hata yaptım. Suçluyum başkaları da beni terk edebilir”
gibi olumsuz düşünceye kapılabiliyorlar. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi
Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Arzu Önal çocukların bu endişeyle ebeveynlerine
daha bağımlı ve kaygılı yaklaşmaya başladıklarına işaret ederek, “Çocuklar ‘yanlış
bir şey yaparsam onlar da beni terk edebilir’ diye düşünürler. O minicik
kalpleri endişeli atmaya başlar ki bu durum tehlikeli sonuçlar oluşturabilir.”
diyor.
Güven duygusu zedelenebiliyor
Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi arzu Önal bakıcı değişikliği ne kadar sık yaşanırsa çocukta kaygı, korku ve suçluluk gibi
olumsuz duyguların o kadar çok pekiştiği uyarısında bulunarak, “ Bu durum
çocukta bağlanma bozukluğuna yol açabiliyor. Bu dönemlerde etkilerini çok fark
edemesek de, çocuk büyüyünce sorun daha fark edilebilir hale geliyor. Bu
çocuklar çevrelerine güvenmeyen ve hep güvenlik arayışı olan erişkinlere
dönüşebiliyorlar.” diyor.
Ne zaman alarma geçmeli?
“Bakıcısı ayrıldığında çocuğun ilk başlarda korku ve endişe
yaşaması doğal bir durum” diyen Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Öğretim
Üyesi Arzu Önal ebeveynlerin ne zaman alarma geçmeleri gerektiğini de şöyle
anlatıyor: “Çocuklardaki yaş dönemine göre değişkenlik gösteriyor. Çocuğu
birkaç hafta gözlemlemek gerekiyor. Kaygı, anne babanın uzaklaşmasından aşırı
endişe duyma, uyku rutininde bozulma, iştah değişiklikleri, donuklaşma, sevdiği
aktivitelere katılmak istememe ve yabancılardan korkma fark edildiğinde bir
uzmana danışmakta fayda var.”
Öncesinde mutlaka bilgilendirin
Bakıcı değiştiğinde, bunu ifade etme biçimi ile verilen
tepkiler, her yaş ve gelişim döneminde farklı oluyor. Ancak hangi yaş döneminde
olursa olsun, çocuk bakıcısının değiştiğini fark ediyor. Her gün karnını
doyuran, onunla ilgilenip oyun oynayan, tuvalet alışkanlığıyla ilgili yardımcı
olan kişi gitmiştir. Bu durum bebeklik döneminden çocukluk çağına kadar tüm
çocukları farklı şekillerde etkiliyor. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı Dr.
Öğretim Üyesi Arzu Önal bakıcı değiştiğinde çocuğun hayatında büyük bir
değişiklik olduğunu kabul etmek gerektiğini vurgulayarak şunları söylüyor:
“Bakıcısının ayrılması, sanki bir ebeveyninden ayrılıyormuş
kadar dikkat edilmesi gereken bir durum. Küçük çocukların onunla kalan
sabit ebeveynlerin olduğunu anlaması için o dönemde yanında olmak, seyahat
etmek gibi rutin dışı uzaklaşmaları mümkünse yaşatmamak gerekiyor. Konuşabilen
ve konuşulanı anlayan çocuklarda ise bakıcısının gideceği uygun bir dille, birkaç
gün öncesinden anlatılmalı. Tartışmalı bir ayrılma değilse, isterse bakıcısını
belli aralıklarla görebileceği konusunda destek olunacağı da belirtilmeli.
Tartışmalı ayrılıklarda bile vedalaşma yaşanmasına izin vermek en doğru bir
yaklaşım olacaktır.”
Onun hatası olmadığını anlatın!
Bakıcısı ayrılırken dikkat etmeniz gereken en önemli
noktalardan biri ise bakıcısının onun bir hatası nedeniyle gitmediğini
kendisine uygun bir dille anlatmak olmalı. “Çocuğunuzun yanlış bir şey
yapmadığını onun anlayacağı bir dille anlatmaya çalışmanız çok önemli” diyen
Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Arzu Önal sözlerine şöyle
devam ediyor: “Zorlamak ya da soru sormak doğru bir tutum olmaz, isterse
konuşabilir. ‘Bir süredir beraberdik. Gitmesi sana ne hissettirdi?’ gibi
cümlelerle yaklaşarak duygular üzerinden gitmek ve onu anlamaya çalışmak doğru
bir yaklaşım olacaktır. Konuşma gelişmese de, konuşulanı anladıkları 1-3 yaş
döneminde durumu basit kelimelerle anlatmalı ve ‘Ben buradayım. Her zamanki gibi
yanındayım’ gibi benzeri güven veren cümleleri sık tekrarlamaları çocukların
kendilerini anlaşılmış hissetmelerinde fayda sağlayacaktır. Çocuk okul çağında
ise duygularını yazabileceğini ya da akşam yatarken bununla ilgili zaman
ayırabileceğinizi söyleyebilirsiniz.”
