Kilo aldığınızı düşünüyorsunuz, yüzüğünüz parmağınızı
sıkıyor, ayakkabınız artık küçük geliyor, ellerinizde, ayak bileklerinizde ve
bacaklarınızda şişlikler meydana geliyor… Bu yaşadığınız sorunlar her zaman
kilo artışının değil vücudunuzda biriken ödemin habercisi olabilir. Altında
yatan başka hastalıklar olabileceği için, ödem titizlikle takip ve tedavi
edilmesi gereken bir rahatsızlıktır. Memorial ankara hastanesi İç hastalıkları
Bölümü’nden Uz. Dr. Görkem Sucu, ödemin nedenleri ve tedavi yöntemleri ile
ilgili bilgi verdi.
Ödem, ciddi bir hastalık habercisi olabilir
Vücudun herhangi başka bir yerinde de ortaya çıkabilen ödem,
en çok kollarda ellerde ve bacaklarda meydana gelen, deri ve deri altı
dokusunda su birikimine bağlı oluşan şişliğe denir. Hastalar kilo aldıklarını
zannedebilir, ayakkabı ve yüzüklerinin küçük gelmesinden yakınabilirler. Altta
yatan bir hastalığın belirtisi olarak ortaya çıkabileceğinden dolayı ödem
önemsenmesi gereken bir belirtidir. Ödemli bölgeye birkaç saniye basılı
tutulduktan sonra gode denilen çukurun oluşması ödemin habercisidir. Bu çukur
yatar pozisyonda kalça ve sırtta da oluşabilir.
Sebebi aşırı tuz tüketimi de olabilir
Ödemin birçok sebebi olabilir. Bunlar arasında, çok uzun
süre oturmak veya aynı pozisyonda uzun süre kalmak, çok fazla tuz tüketmek ve
hamilelik bulunmaktadır. Bunların yanı sıra bazı ağrı kesicilerin, steroid
ilaçların, hipertansiyon ve diyabet ilaçlarının kullanımında ortaya
çıkmaktadır. Östrojen kullanımı da ödeme sebebiyet verebilir. Ciddi ve uzun
süreli protein eksikliği de kanda protein eksikliğine bağlı ödeme yol açabilir.
Kalp veya böbrek yetmezliği olanlar dikkat!
Kalp yetmezliği olan hastalarda kalbin alt bölmelerinden
biri veya her ikisi de kanı etkili bir şekilde pompalama yeteneklerini
kaybeder. Bunun sonucunda bacaklarda, ayak bileklerinde, karında ve bazen
akciğerde sıvı birikmesi olabilir. Böbrek yetmezliğinde veya böbrekten protein
kaybında, bacaklarda, göz çevrelerinde veya vücudun diğer bölümlerinde ödem
oluşabilir.
Ödem daha birçok ciddi hastalık ile ortaya çıkmaktadır.
Sirozda karın boşluğunda ve bacaklarda ödem oluşabilir. Bacaklardaki
toplardamarlarda yetersizlik varsa (venöz yetmezlik), kan bacak damarlarında
birikir ve bacaklarda şişme olabilir. Dokulardaki atık maddelerin ve aşırı
sıvının temizlenmesine yardımcı olan vücudumuzun lenfatik sistemi hasar görür
veya yetersiz kalırsa, bir bölgeyi boşaltan lenf düğümleri ve lenf damarları
düzgün çalışmayabilir ve ödem oluşabilir.
Tuz tüketimini azaltın
Ödemin temel sebebi fizik muayene ve tıbbi öykü ile
anlaşılmaktadır. Kan tahlilleri ve radyolojik tetkiklerle bu tanılar
desteklenebilir. Tedavide önemli olan ödeme sebep olan hastalığın tedavisidir.
Altta yatan hastalığa göre tedavi yöntemi değişmektedir. Tuz kısıtlaması genel
prensiptir. Günlük ihtiyaçtan fazla tuz alımı vücutta sodyum denilen mineral
ile beraber su tutulumuna sebep olacağından, aşırı tuz alımından
kaçınılmalıdır. İlaç yan etkisi olarak ortaya çıkan ödemlerde ilaç değişikliği
veya doz ayarlaması genellikle yeterlidir. Bazı durumlarda ödemli bölgenin
kalpten yüksekte tutulması, masaj ve egzersiz gibi yöntemler ödemin azalmasına
yardımcı olabilir. Ödemli bölgelerde enfeksiyon gelişimine yatkınlık olabilir,
oluşan yaralar geç iyileşebilir. Bu sebeple ödemli bölgeler mümkün olduğunca
temiz tutulmalıdır. Venöz yetmezlikte varis çorapları, ilaç tedavisi ve
ameliyat gerekebileceği gibi; böbrek, karaciğer (siroz) ve kalp yetmezliği gibi
kaynaklı ödemlerde genellikle ilaç tedavisi tercih edilir.
Ödem deyip geçmeyin, şikayetlerinizi önemseyin
Ani başlayan nefes darlığı, solunum güçlüğü, göğüs
ağrısı gibi durumlar, hızlı tedavi gerektiren akciğer ödemi belirtisi olabilir.
Bu durumlarda acil bir uzmana başvurmak gerekmektedir. Bacakta tek taraflı şişlik
ve kalıcı ağrı, bacak damarlarında oluşan kan pıhtısından kaynaklanabilir. Bu
pıhtı damarlar yoluyla akciğere gelerek akciğer damar tıkanıklığına (akciğer
embolisi) sebep olabilir. Bu durum ani solunum güçlüğü ve yan/sırt ağrısı ile
kendini belli eden acil bir durumdur. Bunun dışında ödem sıklıkla bir sağlık
sorununun belirtisi olması sebebiyle her zaman önem
