Toplumda sık görülen ön çapraz bağ yaralanmalarıyla ilgili
bilgi veren Ateş, “Genç erişkinlerin dizdeki güç dengesizliğine yol açan en
önemli etken, ön çapraz bağın yaralanması sonucu gelişen yetersizliktir ve
önemli fonksiyon kayıpları ile sonuçlanabilir” dedi.
Ön çapraz bağ yaralanmalarının, genellikle sabit ayak
üzerinde ani dönme hareketi sırasında ortaya çıktığını ve sıklıkla kişinin
kendi yaptığı bir hareket esnasında olduğunu belirten Ateş, “Daha nadiren dize
gelen doğrudan darbeler, trafik kazaları, yüksekten düşme ve endüstriyel
kazalar sonrasında ön çapraz bağ yaralanmaları ortaya çıkabilir” ifadelerini
kullandı.
BELİRTİLERİ
Ateş, ön çapraz bağ yaralanması belirtilerini şöyle
sıraladı:
“- Aktivite sırasında diz içinden ses gelmesi,
- Merdiven inerken dizin boşluğa düşme hissi,
- Şiddetli ağrı ve aktiviteye devam edememe,
- Dizde hızla yaşanan şişme,
- Hareket kaybı,
- Yürürken rahatsızlık.”
FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYONUN ROLÜ
Ateş, ön çapraz bağ ameliyatı sonrası rehabilitasyon
protokollerinin cerrahide oluşturulan yeni bağda, kişinin aktivite düzeyine ve
yaşına, ön çapraz bağ yaralanmasına eşlik eden diğer yaralanmalar gibi
faktörlere göre farklılık gösterebildiğini kaydetti.
Rehabilitasyon protokollerinin hedeflerinin aynı maddeler
üzerinde yoğunlaştığını anlatan Ateş, bunları şu şekilde özetledi: “Erken dönem
normal eklem hareketliliğini ve tam diz fonksiyonunu sağlamak, erken ağırlık
aktarımı ile diz eklem stabilitesini restore etmek, kas kuvvetini kapalı ve
açık kinetik halka egzersizleri ile iyileşen bağda aşırı strese neden olmadan
artırmak ve ilerleyici kas ve sinir sistemine yönelik eğitimler ile kişileri
eski fiziksel aktivite düzeyine ulaştırmaktır.”
ÖN ÇAPRAZ BAĞ AMELİYATI SONRASI REHABİLİTASYON ADIMLARI
Ateş, ön çapraz bağ ameliyatı sonrası rehabilitasyona
yönelik adımlarla ilgili şu bilgileri paylaştı:
“- İltihabın Kontrolü: İltihabın kontrol altına
alınması, ön uyluk kas zayıflığını önlemede, tam diz hareket açıklığı
kazanımında ve erken ağırlık aktarma toleransında önemli rol oynamaktadır.
Ödemin ve ağrının kontrolünde soğuk uygulama, elevasyon, bandajlama ve kinezyo
bantlama yararlı olabilmektedir.
- Elektrik Akımı Uygulamaları: Kas kuvvet zayıflığı ön
çapraz bağ ameliyatı sonrası en çok uğraşılan problemdir. Ön uyluk kasının eski
gücünü kazanabilmesi için elektrik akımı kullanılır. İstemli kas aktivitesi
yeterli düzeye eriştiğinde elektrik akımı sonlandırılır.
- Normal Eklem Hareketi: Erken eklem hareket
açıklığının kazanımı ağrıyı azaltmada, kıkırdağın iç dengesini düzenlemede ve
patellofemoral eklem problemlerinin engellenmesinde önemlidir. Cerrahi sonrası
ilk hafta dizin bükme yönündeki eklem açıklığındaki hedef 90°’dir. Dizin bükme yönündeki
eklem hareket açıklığı yatarken veya otururken pasif ve aktif olarak
çalıştırılabilir. Tam diz eklem hareketinin düz pozisyonu cerrahi sonrasında
hemen kazanılmalıdır. Bunun yanında, dizin düz pozisyonundaki kayıp uyluk ön
kas aktivitesinin yetersiz olmasına neden olabilir.
- Ağırlık Aktarma: Ön çapraz bağ ameliyatından sonra
hastaların uzuvlarına tam ağırlık vermesi önerilebilmektedir. Ağırlık aktarma
eğitiminin yumuşak zeminde yapılması duyusal girdiyi artırma açısından tercih
edilebilir. Ön çapraz bağ ameliyatına eşlik eden menisküs veya kıkırdak
tamirlerinde ağırlık aktarımında yavaş ilerlemek gerekmektedir.
- Kas ve
Sinir Sistemine Yönelik Eğitim: Kas ve sinir sistemine yönelik
eğitim kas kuvvetlendirme, duyusal eğitim, denge ve pertürbasyon eğitimi,
patlayıcı hızda eğitim ve çeviklik eğitimini içermektedir. Kuadriseps kasının
yeniden eğitimi sağlandıktan sonra, ilerleyici dirençli egzersizlere ağırlık
verilir.
- Yürüyüş, Denge ve Duyusal Eğitim: Ameliyat olmuş uzva
ağırlık aktarma eğitimi tamamlandıktan sonra normal yürüyüş yönünün geri
kazandırılması için en erken dönemde yürüyüş eğitimine başlanılır.”
